Urania's Gardens

2012 event In the island of the Apocalypse

2012-01-19T02:08:00.000-08:00

The fertile grounds of Urania's Gardens are sprouting this year 2012 in Patmos. A meeting of artists and curators is being set for July, in Maria Pesmazoglou's studio Art4View, which is situated near the Cave of the Apocalypse, for the branching in different possibilities and the foundation of an international art association.

Newton's notes in ancient Greek

2011-12-22T03:35:00.000-08:00

http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-ADD-03996/9

18-Cambridge Digital Library - University of Cambridge-ΧΙΙ

Newton's notes in ancient Greek from his Trinity College Notebook

used from c.1661-c.1665, photographed in 2011, located in Cambridge University Library UK.

DESIGN 2011 in the Pinacotheque of the Municipality of Athens

2011-12-15T03:23:00.000-08:00

Concept of the Treasure hunt PAI 2011, by Polyxene Kasda

2011-06-29T01:03:00.001-07:00

Treasure hunt cultural game Illustrations by Antonis Papantoniou/ Vim Viva

Tinkering with the Riddler's 'dark' fragments in the primordial landscapes of Samothrace

"Although the map was false, the treasure was real" Odysseas Papantoniou (6years old)

To be and not to be, this is the question

“In the same rivers we enter and we do not enter, we are and are not” (Heraclitus, fg.49a)
The Game of the Hidden Treasure, on the Island of the Winds, is based on a deck of cards illustrated with the sites of the island to be discovered, while tuned to Heraclitus' antinomic fragments, that exert an immediate impact on our internal structure, that transcends common understanding. “What I understood is outstanding and what I did not understand is outstanding as well “ commented Socrates on the Riddler's centauric fragments, that throw us out of our conceptual bed and lead to 'awakening'.The object is perceived as a visible expression of the universal, waving us in the unified hyperspace that embraces the 'unexamined' sleepers' private space, while we look for the treasure; the PAI 'Lapis Exilis', hidden in the flanks of the Moon, as Mount Saos is called and in the depths of our soul.

The Walkers discover the sites on the map, through social intercourse with the locals and “listening to nature”(112), they install themselves in the complex of signs of the 'true nature” of this island, “which likes to hide”(123), feeling the 'evarestissis'; the pleasure of “God that transmutes like fire, which when mingled with incenses, is named according to the perfume of each”. (67). On their way to the infinite limits of their soul (45), they discover maddening fragments of the Cabirian mosaic related to Sacred Conjunction and “Fire with which everything is exchanged” (90). Sensitive information is blinking in the mythological/ linguistic spectrum of the Island of the Gods, where, “Mortals/ Immortals, Immortal/ Mortals interchange, one lives the death of the other and the other dies the life of the one”(62)

The Riddler's centauric fragments “do not conceal, nor do they reveal; they mean (simainei)” (93). We can approach their disconnected structure in an ambivalent way; “agchivasiin “(122), moving like a crab, in all directions, simultaneously, around the antinomic nucleus that keeps us stretched in the high frequencies of agchinoea (Water nymph Agchinoe is Cabiro's mother..).

The insisting paradox produces, through its internal friction of opposites, Presence (parondopoiissis) and leads to transfiguration. We wake up, Deus condescende, in the light of the 'Second Sun', 'the sun of those who undergo paideia' (134).

Tinkering with the foundation blocks of western philosophy, the Walkers confect their own path, “each, growing according to his missing” (126b), while looking for himself (101). Athena is the protectress of the island and they open themselves up to the universal pleasure of Wisdom “that rules everything through everything”(41), “that is apart from everything “(108)!.“Listen to the logos not to me” (50) advices the Dark one.

For Heraclitus, primordial substance, part of which is the world, is spirit and matter, at the same time; his antinomic thinking is in line with the contemporary quantomechanical view of the world.

In this stochastic project of self/ environmental ecology, we open the challenge for the emergence of a prismatic, ontological approach to our world; a perceptual shift from an Egocentric to a Logocentric mode of existence.

The PAI Lapis Exilis,'“which is resting in its change“(84a), will remain on the island, in the hope that it will attract, in its morphic fields of resonance, future generations, challenging them to investigate, anew, that ever-promiscuous/ ever- virgin landscape, where “the sun is new everyday” (6), where “you cannot step in the same river twice”, actually, not even once; “we are and we are not”!! (49a).

To be and not to be this is the question in a culture, with transhuman reach, where the profane is obvious (profanes), where God lives in the fireplace where “the way up /down is one and the same” (60)

Our map will “grow out of itself “(115); a dispersive structure continuously enriched by the participants' real life experiences, through an interactive internet social game (undertaken by the the local association IDEA), with the prospect to formulate new pertinent questions,“increasing the world's enigma with their light” ( Blaga), or, with their darkness..
The deck PAI 2011, illustrated by Antonis Papantoniou/ Vim Viva, is an experimental artistic landmark of our irresistible urge, in this critical escalating transition age, to strip of and fill our world with meaning; vertically connected to our primordial principle (ΠAI), to carve our exit to the future.

Bibliography

-K. Axelos, Heraclite et la Philosophie, Les Editions de Minuit, 1962.

-L. Blaga, Trilogie de la Connaissance, Librairie du Savoir, Paris,1992

-C.Jung, C. Kerenyi, Essays on a Science of Mythology, Princeton Univ. Press,1969

-P. Kasda, PAI (Les Sept Dormants, coed. Lucian Blaga University press,1997)

Details on the Samothrace Game designed and organized by the local IDEA culltural association group will be delivered as soon as possible.

polyxenekasda.blogspot.com

Project PAI 2011, under preparation

2011-01-13T02:16:00.000-08:00

Text by Poly Kasda

Treasure hunt game and artistic symposium

Title: “The Kingdom is the Child's”Heraclitus -subtitle: Baby in the moon

Theme: the foundation of a meta- space in primordial space

Location: Samothrace island

Description: immersive initiatory itinerary in the enigmatic, occult, windswept, mountainous, covered with forestland, mythical landscape of Samothrace.

With the help of a special map, the participants, install themselves in the complex of signs of the inscrutable mystery of this island known to belong to the gods. They are challenged to find the PAI Lapis Exilis (Xene's sculpted stone from the EPOFE PAI 2010 collection) which is hidden somewhere in the flanks of the Moon, as Mt Saos is called.

In this process, the participants; in spiritual resonance with this granite landscape steeped in mythological antinomies, climb on mountains, bath in waterfalls, discover trans-temporal symbols and maddening fragments of the Kabeirian mosaic (the kabeirians are said to be ancestors of the human race), solve self-referential riddles, search in inaccessible, by road, coastlines, the treasure. As a local legend says: the treasure belongs to the one designated by the Saint, but, if it is revealed, it turns into coal.

Participants, attracted in the magnetic SEM fields(Something Essential Missing) are encouraged to perceive the ancient symbols as present activators of their brain /psychic functions, revealing the trans-temporal initiatory importance of mythical sites and symbols, mostly, lying outside mainstream tourism.

They are challenged to make sketches, to write texts with their thoughts, interactive details, suggestions and discoveries in an extensive dialogue with this landscape, which cryptic dimension is connected to the abysmal substrata of our soul.

A symposium will be held, in which each participant will present his work and his views, with the prospect to collect, to articulate without rationalizing this innovatory multifaceted research and experience in primordial meta-space.....

Some fragments of reference for Polyxene Kasda’s Maps of the Hidden Treasure 1994-1996

“A bold initiative to restore the primary sense of existence, to bind immanence to transcendence, to rehabilitate, not only on the cultural level but also on the ontological, the great myth through which all the elements of the world up surged”. Vasile Avram, Transilvania’96, Cultura Nationala, Rumania.

" Her extraordinary point of departure is that mythology must come out of the pages to become action of the soul in the very sites where the myth was born; to extract it and reconstitute it as a present, through a series of intuitions metaphors, symbolic interactions that rediscover language as active and creative. The world and nature become again, in this way, living books of cosmic knowledge, in which mythology is still operating...We can define her work as ‘landscape semiotics’; a mode of reading a landscape through all the correlations; to decipher its message, through which she proposes it as a point of intersection of lost and occult energies. Her aim is not to revive a pre-historical knowledge, but to serve as a trajectory of the soul. Mythology is for Poly Kasda and this is her major originality, a process of initiation, which is possible even today with the modern sensitivity like old times. As she says: “the earth reveals its spiritual reality; our consciousness is laid out on the living fabric of the soil’.
The maps of her itineraries are based on a series of subliminal, symbolic coordinates and synchronistic events that elevate in front of our eyes the matrix of meaning that sustains the world...
To seek to enter in this dimension seems at first sight difficult, but, once you accept to make the effort, doors will open to unsuspected dimensions".
Donatella Bisutti, La Clessidra 1994
Chief editor of Poesia e Spiritualita review, Milan
Rivistapoesiaespiritualita.blogspot.com

"Her “Maps of the hidden treasure” activate in the participants, a new personal consciousness...
This is the revelation of a profound meaning, that there is a hidden reality more real than the apparent; something that exists other than what we observe and see directly.
From this study of the landscape, amplified by observation, scientific research, linguistic analogies and involvement with the local residents, a precious project was born; a “doc” important for the future generations and for all people that would like a form of tourism based on ecology and culture"
.Dores Sacquegna
Director of PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy.http://www.primopianogallery.com/

PAI 2010 in Thebes, Greece

2010-12-16T05:33:00.000-08:00

PAI 2010 in Thebes, Greece

2010-11-25T03:29:00.000-08:00

Iconography on a ritual vessel from the Cabeirion of Thebes

On the 27th of December the PAI 2010 events will be presented in the Conference Center of Thebes followed by.the announcement of the 2011 events in Alexandroupolis-Samothrace, by Katerina Kaltsou, general secretary of the Union of Cultural Associations of Evros. Polyxene Kasda will speak about the PAI "borderline phenomenon' and Constantin Angelou will present a video art based on the theme of Pratolaos, Aggeliki Casdas will give a violin performance along with the projection of Hakan Akcura's documentary on PAI 2010 in Samothrace and Maria Pesmazoglou's documents on the PAI2010 events in Patmos island.
The event will close with the announcement of the Map of the Hidden Treasure in Samothrace and Thebes
and propositions for the restoration of the ontological value of Thebes and its connection to our present life,
org. City Cultural Events Network.
curator of the event in Thebes;Constantin Angelou
with the support of the Citizens of Thebes
we thank Dimitris Alexandrou for his help .
,

PAI 2010 concept

2010-10-06T04:20:00.000-07:00

PAI 2010-2011

“The eon is a child playing, tossing {dice}; the kingdom is the Child’s” Heraclites

P. Kasda, "The kingdom is the Child's", mixed media, Athens 2010

Text by Polyxene Kasda
from her intervention, in the inauguration of the PAI 2010 collection,
in the Municipal Center of Samothrace, Nicolaos Fardis, on the 22nd August 2010.

Mythological foundation PAI 2010
“The accident reveals the essence” Aristotle.

Crisis, spiritual crisis, sheds light on the illusion of homogeneity, revealing the hiatus in the fabric of spacetime as we slide from the palm of familiarity in the abyss of our archetypal roots, to integrate with primordial constituents, our broken memory. At this crucial point, eternity, the archetypal PAI, reveals itself in time, autonomously, as an a priori dispersive structure, fusing our present with our ever young, through continuous rejuvenations, past.
Pai is a psychological organ deep in the human body; it is a law of human nature which contrives us to perform acts leading to self knowledge; acts of culture. As a 'bordeline phenomenon', its function depends on our connection with the past; its malfunction leads, according to C. Jung, to the destruction of our conscious mind by its unconscious content as we are left, rootless, prone to any external suggestion.
In 1994, I was convinced of the truth of this psychic cornerstone which had led me, then, in spaceless PAI’s fractal space in Crete, Arcadia, Samothrace and Thebes.
The sacred sites of Greece are the concrete fields of the unreachable concepts of the soul; fascinating self-revealing riddles. Our aim here is to restore the ontological value of our land that belongs to those 'matters of the soul' that drive us out of our skin and lead us to our creative destiny..
This was the time when the foundations of the present project were set. The name PAI was the beginning/ arche of this trial adventure that inspired so many good artists to dedicate their precious works to this cause, creating an international pinacotheque of world reference on the 'Island of the Gods'. They were attracted in the fields of the word Pai, as if by the legendary Heraklia Stone which transmitted its magnetic power to the iron rings of the initiates and they, in turn, transmitted to the others the enthusiasm of the Stone; the Spirit of the age, to which, according to Socrates, poets are first exposed.
"The aeon is a child {pai} playing’, vertical, metaphysical idea, which, passing from spacelessness into the insufficiencies of spacetime, threw our soul from the ‘biological horizon’ into the fields of magic, here, in the Island of the Cabirian Mysteries, where Alexander al Acbar was conceived; the PAI who founded the Hellenistic cornerstone of the present age, where like children, we play with the contents of the culture of all civilizations, of all ages.
As my friend, writer, anthropologist, Vasile Avram, who has departed in the other floor of the world, wrote, in his article “Primordial Space”, referring to Samothrace: “a strange island rising from the sea, like a gigantic granite; sovereign breath of Gaia who looks, in her pieces, for a place that is ready for a new world beginning”.

We thank all the artists participating in the PAI 2010, EPOFE collection :

Eozen Agopian (Armenia/Grece);Hakan Akcura (Turkey/Stockholm); Giovanni Alfonsetti (Italia); Giorgio Carluccio {Italy}; Constantin Angelou (Grece); Mirek Antoniewicz (Poland), Caterina Arcuri (Italia); Marea Atkinson (Australia); Dimitra Bourouliti (Grece); Natasha Manolidou{Greece}; Esther Burger (Holland); Mandra Cerrone (Italia);Marina Comandini Pazienza (Italia); Daria Cornea (Romania); Giselle Diaz Campagna (Puerto Rico); Filli Cusenza(Italia); Silvia De Gennaro (Italia); Dellavilla (France); Danilo De Mitri (Italia); Giulio De Mitri (Italia); Irene Domingez (France); Alexis Duque (Colombia); Mahnaz Dustikhah (France); Piero Ferroglia (Italia); Fosca (italia);Marie-Pierre Legrand (France); Cinzia Fresia (Italia); Polyxene Kasda (Greece); Hilda Kelekian (Lebanon);Lena Kelekian (Lebanon);Hagop Sulahian (Lebanon); Angelika Korovessi (Grece); Barbara Lichtman (USA); Maria Luisa Imperiali (Italia); Elisa Laraia (Italia);Margherita Levo Rosenberg (Italia); Pam Longobardi (USA); Dario Manco (Italia); Andrea Mattiello (Italia); JB Michaux (France) ; Miron Milio (Croazia), Katerina Mourati (Greece); Juan Negroni (Puerto Rico); Antonis Papantoniou/Vim Viva (Greece); Maria Pesmazoglou (Greece); Kevin Samiento Navarro (Colombia); Gio Sciello (Italia); Angela Spoerl (Germany); Dimitris Strouzakis (Greece); Hagop Sulahian (Lebanon); Georges Syrakis (Greece); Vera Tataro (Tsech Republic); Dev Udaiyan (India/England); Masaki Yada (UK); Eva Vereeva (Latvia);Virginia Videa (Romania); Marilena Vita (Italia); Xene (Egypt/Grece);Marjolein Wortmann (Germania); Gheorghe Zaharia (Romania); Annee Kelly{Australia}; Takis Alexiou {Greece}.

The children participating in the installation dedicated to the return of the storks:
Achilleas Papantoniou; Odysseas Papantoniou; Joziana Papada, Jason Angelou, Dora Riga, Antonis Panayotis Lampeas e Ayshe-Mira Yashin .
And all the local artists who have exhibited their works all over the Chora of Samothrace.
http://blip.tv/open-flux/pai-2010-limited-documentation-4234974

http://polyxenekasda.blogspot.com/2010/04/polyxene-kasda-project-myth-network.html

Celestial Fragments in Lecce, Italy

2010-10-06T02:25:00.000-07:00

Polyxene Kasda meeting Giovanni Alfonsetti, Dario Manco and Giorgio Carluccio

artists who participated in the PAI 2010 collection, in Samothrace,

in Primopiano Gallery, Lecce, Italy

in the exhibition Celestial fragments curated by Dores Sacquegna 18? 9/10

There, she also met Angioletta Denitto who had participated in the Gargling Sky 2009 collection, in Crete

Looking for PAI, text by Dores Sacquegna

2010-09-11T01:42:00.000-07:00

In 1997, artist and curator Polyxene Kasda wrote a book on PAI which was published in five languages. Katerina Kaltsou, general secretary of the Union of cultural associations of Evros, strongly motivated by this text, started to realize Polyxene’s project, by coordinating the organizational and logistic aspects, thanks to the support of the Periphery of the Region of Evros, the Municipality of Alexandroupolis and of Samothrace, the Prefecture of Evros...

Pai is an ambitious artistic project and itinerary that has coinvolved primarily three curators Polyxene Kasda, Pierre Chirouze and myself and has sollicited the curiosity of numerous international artists and personalities of culture and media communication.

Most of us ignored the significance of PAI, others had never been to Samothrace and others had never heard of the legend

“Pai” is a Greek word inscribed on sacred and votive utencils in the museum of Palaiopolis in Samothrace and signifies “Child”. In the popular iconography, eternity is represented by an infant with the circle of the zodiac [or a snake] revolving around its body. Heraclites, the Greek philosopher, wrote:” “the aeon is a child playing and tossing {dice}. The kingdom is the child’s".

The legend narrates that the initiates who were exposed to the magnetic field of the Stone of Samothrace, called Heraclia, received its precious magnetism and the power to transmit it, through their iron rings, to the rings of others and so on, creating a long chain of magnetic rings. In this way, we received this transmission of energy. On the level of informatics, we have recreated this chain reaction, through the use of telematic transmission, involving not only the artists, but also potential locations for the evolution of the project: Alexandroupolis, Samothrace, Athens, Patmos and Thebes.. creating a momentum that is about to supercede the European confines.

“The aeon is a child playing” is the light motif of our research and of our presence in Greece where we came to get to know the mythic landscapes from inside, to build an authentic relation with nature, territory, costumes and local rituals, but, also, to confront our ideas and to create new and intriguing synergies

It is a project of interchange, of relations and of confrontation, that has as a mission the reinvocation of the archetype in its spiritual and intellectual dimension; to discover one self.

To search for PAI is not a simple thing. It is like searching for a needle in the straw. It is a retrospect voyage in time, on this subtle thread separating the conscious from the unconscious, entering in an atemporal dimension, in direct contact with our energy, feeling the difference between being and becoming

Pai is our internal time; the authentic dimension of the absolute that makes us gods among gods. From this feedback, we have the possibility to recuperate the antique memory of Pai in a process that leads to our transformation, regeneration and growth.

In its course, globalization has dispersed the memory of the archetype, has elevated temples for consumption and has venerated new myths and symbols of contemporary vanity. In the antique world, astrology has served to read the significance of the stars, the horoscope was used for divination. For us, contemporaries, to search for PAI means to make a leap in the past, to revive antique legends, to question our existence and to understand that the mythography of the future can help us recuperate the memory of our roots and live a better life.

Each of us has left carrying his/her proper luggage of experience, but, the greatest experience was the one of interchange among us all and between us and PAI.

Polyxene has been the means to restore our relation to archetypal memory and from there, to initiate our course; the voyage of this small community of persons, in the mythic landscapes of the Island of the Winds, tasting the food of each location, dancing in the rhythm of Greek music, immersing our body in the Aegean and in the cold, tonifying, waters of the waterfalls, walking and climbing on the rough mountain called Moon while searching for the Gate of the Sun...

All this and so much more, are an integral part of a unique collective experience, which has as a final objective the foundation of a new consciousness and the initiation of another voyage that will lead to the discovery of more deeply mysterious landscapes, in which the stars will show us the way.

a tablecloth with the contour map of Samothrace and a model of the future city by Alessio Scarale

A special thank to all the artists and people that made possible this project.
Dores Sacquegna
Primopianogallery. Lecce

photo Fosca

"Lying on an antique stone, under the full moon, all dressed in white, I was holding my breath while following, a theatrical performance in the House of the Great Gods: The sound of the flute and of an ancient organ with a chord, like an arp, resonated as if stretched in the air, for an interval that seemed to me so short; like all unique emotions"
Fosca {Marcella Fusco}

photo Pierre Chirouze

"In Samothrace, where everything is majestic and solemn, I discovered in nature and in people the mysterious roots legated to my existential experience and the reasons underlying the making of my sculptures".
Giovanni Alfonsetti

photo Fosca

"A fantastic voyage in space and time, rich in perfumes and colours, in which people and nature reminded me of the magic of life. It was like going back home to see old friends".
Silvia de Gennaro

photo: Hakan Akcura

"My mythical experience: the songs, the sounds, the remnants from the past, the Gate of the Sun transported me among the heroes and the gods: in the island of the goats and Ithaca with Odysseus"
Giorgio Carluccio

AthensArt hosts the PAI collection, 1/9/2010

2010-09-09T02:10:00.000-07:00

we met V.Videa and G.Zaharia in front of Zaharia's sculpture

and we spotted several works of the PAI collection among the 260 works of the Athens Art exhibiion

M.Vita and Vim Viva

The work of Silvia de Gennaro in Technopolis Athens

samothrace PAI 2010, impressions

2010-09-05T22:58:00.000-07:00

"Je me trouve dans un endroit merveilleux!

Un paradis d'eau, ou musique se forme au pied des cataractes qui coulent a travers les veines montagneuses.

Je me vois, assise sur une roche couleur blanche, tendre comme une peau juvenile.

A cote de moi, une feuille.

Le vent qui caresse ma peau et souleve delicatement mes cheveux fins la pousse.

Elle glisse, comme un enfant qui glisse sur un tobogant.

Comme l'enfant qui glisse sur son chemin de vie.

Comme l'adulte, glissant sur ce chemin choisi, qui finalement retrouve l'enfant qui dort en lui.

Une glissade vers les retrouvailles avec soi-meme.

Une glissade vers PAI." Angeliki Casdas

Once again, the utmost strength of this very special island enveloped me and showed this how we extract a simple self, how we can pollute it. One side was The Gate of the Sun, the other were the small accounts of human beings. Even among ourselves... Hakan Akcura

My mythical experience the songs, the sounds. the remnants of the past...all brought me back to the heroes and the Gods... Giorgio Carluccio

to be continued

Samothrace, PAI 2010

2010-09-01T04:38:00.000-07:00

to be continued...........

PAI 2010- Alexandroupolis-Samothrace 22-27/8/2010

2010-08-13T01:33:00.000-07:00

General organization: Katerina Kaltsou, general secretary of the Union of Cultural Associations of Evros, EPOFE

Concept/Project: Polyxene Kasda, IAA, UNESCO

Curators of the international collection PAI 2010 inaugurated on the 22/8/2010 in the Municipal Center of Samothrace:

Dores Sacquegna, Italy, Polyxene Kasda, Greece, Pierre Chirouze, France

The polycentric echibition of local artists will be held all over the Chora

The Children installation Cicogna, Cicogna come back will be inaugurated on the 23/8/2010

Event under the full moon on the 24/8/2010:

Choreographer Apostolia Papadamaki will dance in the sacred site of Palaiopolis

{special permission from the Greek Ministry of Culture}

performance by violonist Angeliki Casdas

musical performance by Yannis Voultsidis

museum of Palaiopolis Samothrace

INVITATION PAI 2010

Poetry evening with Mehmet Yashin in the Ethnological museum of Thrace on the 20/8/2010

Participating artists:
Eozen Agopian (Armenia/Grece);Hakan Akcura (Turkey/Stockholm); Giorgio Carluccio{Italy}; Giovanni Alfonsetti (Italia); Constantin Angelou (Grece);Mirek Antoniewicz (Poland), Caterina Arcuri (Italia); Marea Atkinson (Australia); Natasha Manolidou [Greece], Dimitra Bourouliti (Greece); Esther Burger (Holland); Mandra Cerrone (italia);Marina Comandini Pazienza (Italia); Daria Cornea (Romania); Giselle Diaz Campagna (Puerto Rico); Filli Cusenza(Italia); Silvia De Gennaro (Italia); Dellavilla (France); Danilo De Mitri (Italia); Giulio De Mitri (Italia); Irene Domingez (France); Alexis Duque (Colombia); Mahnaz Dustikhah (France); Piero Ferroglia (Italia); Fosca (italia);Marie-Pierre Legrand (France); Cinzia Fresia (Italia); Polyxene Kasda (Grecia); Hilda Kelekian (Lebanon);Lena Kelekian (Lebanon);Hagop Sulahian (Lebanon); Angelika Korovessi (Grece); Barbara Lichtman (USA); Maria Luisa Imperiali (Italia); Elisa Laraia (Italia);Margherita Levo Rosenberg (Italia); Pam Longobardi (USA); Dario Manco (Italia); Andrea Mattiello (Italia); JB Michaux (France) ; Miron Milio (Croazia), Katerina Mourati (Grece); Juan Negroni (Puerto Rico); Antonis Papantoniou/Vim Viva (Grece); Maria Pesmazoglou (Grece); Kevin Samiento Navarro (Colombia); Gio Sciello (Italia); Angela Spoerl (Germany); Dimitris Strouzakis (Grece); Hagop Sulahian (Lebanon); Georges Syrakis (Grece); Vera Tataro (Tsech Republic); Dev Udaiyan (India/England); Masaki Yada (Uk); Eva Vereeva (Latvia);Virginia Videa (Romania); Marilena Vita (italia); Xene (Egypt/Grece);Marjolein Wortmann (Germania); Gheorghe Zaharia (Romania), Annee Kelly {Australia}
Among the children participating in the collective installation dedicated to the return of the storks: Achilleas Papantoniou; Odysseas Papantoniou; Joziana Papada, Jason Angelou, Dora Riga, Antonis Panayotis Lampeas e Ayshe-Mira Yashin .

Pai 2010 exhibition is under the auspices of:
Ministry of Culture in Greece {Athens Art}
Municipality of Athens {Athens Art}
Region of East Macedonia
Thrace, Prefecture of Evros
Municipalities of Alexandropoli and Samothrace, Evros

ΠΑΙ/ "The eon is a child playing"

Text by Dores Sacquegna
http://www.primopianogallery.com/

“The eon is a child playing” is the title of the exhibition based on the idea of artist -curator Polyxene Kasda, an exhibition that co involves numerous artists, each, pouring his own luggage of experience and particular style into this very profound thematic. The term PAI, in its more ample conception reveals the meaning of time, of the infinite, of the archetype.
PAI is the infinite game and the internal voyage sublimated on the confines of knowledge. It is a dialogue between duallity and equilibrium, between memory and myth.
PAI is birth, innocence, truth, revelation and creativity.
PAI is us, contemporaries, in the moment that we enter in contact with the other and recuperate the essence of life
The work ‘Infinitoy’ of Antonis Papantoniou opens the event and is used, most efficiently, as the symbol of the exhibition
The following works are presented by order of thematic approach:

The Infinite
“Puer Aeternus” is the state of the chrysalis described by C. Jung; the cocoon from which springs the new life. Fosca (Marcella Fusco), who proceeds for years with her research on myth, interprets the concept of the infinite with a child that holds a light; a state of grace that emerges from darkness. The Infinite is also symbolized in the abstract painting of Eozen Agopian and eternity in time in the subtle illustrative work of Daria Cornea.

Game
Game and identity are the central themes in the photographic work of Danilo De Mitri, that represents the mythography of contemporary youth and their love for heroes.
“Facendo le capriole” is the title of the installation by Margherita Levo Rosenberg, that is inspired by this game known to all children who like to see the world upside down. Attracted by the transparency of glass, of silicon and of the radiographic pellicule, the artist’s spectacular installations investigate the complexity of language and analyzes the relation between thinking, speaking, action and emotion..
The power of the archetype and the enigmatic symbolism of Pai pervade the painting of Dev Udaiyan. The work of Constantin Angelou represents a child’s toy train with minimal elements in black and white. In his enigmatic painting Alexix Duque distorts the elements and reverses the meaning, while, the object becomes bigger than the subject. Dimitris Strouzakis plays in the interspace between the ludic and the cosmic world; sand is the first tactile material with which children play and build castles, the sphere represents the balloon but also the earth. Marie-Pierre Legrand plays with the fable of Pinocchio by reversing the significance as the puppet escapes from the strings that tie it to its maker.The illustration of Kevin Sarmiento Navarro is just one phase cought out of his continuous game of tranformations. On love games the naif painting by Irene Dominguez.

Birth
The research of Andrea Mattiello, Caterina Arcuri e Juan Negroni is centred on the theme of birth. The first realizes a series of foetuses in an installation composed of 16 pieces. Caterina concentrates on the placenta, organ of exchange between mother and child. Juan, illustrates love towards the newborn

Archetype and myth
The “archetype of Pai” of Gio Sciello reminds a runic alphabet inscription. Filli Cusenza, presents the “Matrix Natura”, a cloth bearing the iconographic popular representation of the child that is born from a lotus flower in direct connection with Botticelli’s Venus
The myth of the infant Goddess is the theme of the bronze sculpture of Giovanni Alfonsetti. The Child- fighter is the theme of the multimedia sculpture of Giorgio Carluccio and of the captive illustration by Marina Comandini, wife of the unforgettable fumettist Andrea Pazienza.
The site specific installation, which was realized in Samothrace by Pam Longobardi, deals with the relation between man, nature and the artificial materials of mass culture and is dedicated to Nike.
On duality and on the integrative power of the archetype the works of Maria Pesmazoglou and of Katerina Mourati.
Strongly symbolic the totem of Gheorghe Zaharia, as well as his parallel games on paper that bring to mind the legend of the magnetic transmission of the Herakleia Stone of Samothrace to the iron rings of the initiates.
The dialogue betwen life and death is present in the work of Miron Milio. On the popular iconography of religion the work of Marjolein Wortmann, that represents the madonna wearing an apron while holding her child. On the enigmatic bottom of the sea of Samothrace, the work of Georges Syrakis.

Infancy and innocence
La “Scatola del sogno infranto” is the title of Silvia De Gennaro’s installation, a visual game, an open possibility to see the visible otherwise. La fine dell’ incanto; the dream enclosed in a box, the children playing with the moon and then eating the moon; an enigmatic work that provokes strange feelings..
Spirituality and innocence are found in the work of Dario Manco where the white background accentuates the central renaissance perspective; our attention is focused on the physiognomic features of the individual rather than on the representation of emotions, while recurring in the essentials of form and space.
Marvel and stupor are expressed in the photographic work of Cinzia Fresia. The coronation of the Child is depicted in the aquarelle painting by Annee Kelly.
The orphan child, is one of the legated features in the symbology of Pai and is successfully represented in the expressive painting by Mirek Antoniewicz.
JB Michaux deals with the same theme in his ink drawing. Infancy and infinite imagination is the content of the work “In the garden” of Dellavilla; a return to the popular oriental iconography.
Dimitra Bourouliti’s silk thread mythic embroiderie on pure silk, accentuate the continuity of her family tradition in silk making in Soufli of Evros
Natasha Manolidou realizes a naive theatrical clay installation representing the mother washing her child.
In Hakan Akcura’s art- video “Look what beautiful seashells” we are treading on the thread stretched between antinomies, as we are listening to an extraordinary dialogue over a child’s innocent sleep: about the very dark side of the world or just about beauty
Another interesting video is that of Giselle Diaz Campagna, who gets her inspiration from nature, chaos and survival in the human condition. On her childhood memories of fairy tales the painting by Mahnaz Dustikhah.

Voyage and knowledge
For Giulio De Mitri, the voyage is spiritual and represents the correspondence between the world of the living and the other world. The sea is a symbol of memory and vehicule of knowledge.
Elisa Laraia’s video “Zefiro” treats of the voyage in the dream dimension, where the child traverses an atemporal space in which it encounters real life objects. A dialogue between a child and an extraterrestrial is depicted in the affective illustration by Vera Tataro

Dualism and equilibrium
On “the infant that is in you” the photographic work of Mandra Cerrone and Marilena Vita’s double reflection of the child-adult
On equilibrium and balance with universal connotations the work of Aggelika Korovessi.

Time and memory
On the visual cannibalism that characterizes contemporary society, the multimedia sculpture “Give me food for my brain” of Maria Luisa Imperiali.
On nostalgia and memory of lost things the pictorial work of Masaki Yada.
The head of a child that reminds an ancient piece of sculpture is the work of Angela Spoerl.

Creative writing
The composition of elements and symbols dedicated to PAI in the beautiful digital installation Doodling of Polyxene Kasda is spectacular.
Visual poetry shapes the work of Esther Burger

Ecosystem and universe
On the four elements, the ecosystem and time the pictorial installation of Piero Ferroglia and on the mythical universe the digital work of Marea Atkinson. A more abstract approach to the theme characterizes the colourful works of Eva Vereeva, Hagop Sulahian, Lena and Hilda Kelekian. On the relation of man and animal nature the painting of Barbara Lichtman
The return of the storks, is the thematic of Virginia Videa’s painting and is also the theme on which Achilleas Papantoniou, Odysseas Papantoniou, Joziana Papada, Jason Angelou, Ayshe-Mira Yashin, Dora Riga, Antonis Panayotis Lampeas children of two to seven years old have worked with a series of drawings of a particular graphic effect

And finally, Takis Alexiou, who has organized the Athens Art exhibition in Technopolis, which hosted our collection PAI in Athens Technopolis, has offered to EPOFE two art- prints with the title the Egyptian. .

Free translation from Italian language

PAI 2010 in Patmos 8/8/10

2010-07-30T23:05:00.000-07:00

While our preparations are going on for the PAI 2010 cultural events

in Alexandroupolis 19-21/8, Samothrace 21-27/8, Bulgaria 27-29/8 and Athensart international 1-15/9,

the PAI events, in Patmos, the island of the Apocalypse, are on

confronted with G.Papa's sculpture

Snapshot from the exhibition PAI 2010 in Patmos with works by

Erwin, Corine, Carolyn and Giannis

http://mpvisualarts.wordpress.com/

Exhibition in Samothrace/Alexandroupolis-Athens, August-September 2010

2010-04-18T06:17:00.000-07:00

Call for participation
wooloo.org/open-call/entry/133503

Exhibition in Alexandroupolis-Samothrace
with simultaneous events in Thebes and Patmos
Org/Coordination: Union of Cultural Associations of Evros EPOFEthe PAI 2010 collection
Concept/ Project curator: Polyxene Kasda

will be hosted in the AthensArt 2010 international exhibition in Technopolis Athens 1-15/9/10

the Athensart catalogue

ΠΑΙ

“The eon is a child playing, tossing dice;
the kingdom is the Child’s” Heraclites

Antonis Papantoniou {Vim Viva}, Infinitoy, Athens

This saying of Heraclites seems to encapsulate the awareness of our age, in which, like children, we play with cultural landscapes, tossing with probabilities and open possibilities. In the winged dimension of our space age, where all cultures meet and crash, PAI seems to be the unageing nucleus behind cultural diversities and styles; an archetype that manifests itself in the end and the beginning of eons.
The word PAI, meaning Child, is inscribed on many sacred items in the museum of Samothrace. The Cabirian mysteries like the Eleusinian ones, were consumed with the birth of the pre-eternal Child.
The Archetype of the Child is central in C.Young’s deep psychology and he inscribed Heraclites’ saying, on a cubic stone on his Bollingen tower, in an effort to reassert this “neglected cornerstone, despised by fools and cherished by the wise”

Bollingen lapis,

C.G.Jung residence in Swiss {ph.sharealike}

On the 22nd of August 2010, an international cultural arch will be inaugurated, in Samothrace, titled PAI/ the eon is a Child playing, meant to restore, in a utilitarian world, the ontological importance of this island Since May 18th, the works will being hosted in the Museum of Natural History of Alexandroupolis, before being exhibited in the Municipal Center of Samothrace .

Children will interact with the artists, by creating an installation dedicated to the return of the Storks, index of fertility and health of ecosystems, under the title: Cicogna, Cicogna, come back.

Ayshe-Mira Yashin, TurkishCypriot/Cambridge-UK

We shall follow up the unpredictable development of this project- on- the-make, which is already spreading all-over Greece, with simultaneous events in Thebes and Patmos Island.
We hope that our project, based on the principle of regeneration, will work like the Heraclia Lithos of Samothrace, which was said to transmit its magnetic power to the iron rings of the initiates who, in turn, transmitted to the others, the Power of the Stone. This is the role of the artist, according to Socrates: he transmits the spirit of his age, only with his presence. Your presence will be felt through your artworks.
Polyxene Kasda

Procedure
-1st of January – 22nd of June 2010
Please send an image of your work with a very short biographical note to polykasda@gmail.com
- After getting the final OK, please send the work, by simple post, to
Katerina Kaltsou, EPOFE Plateia Polytechniou, Alexandroupoli, PC 68100, Greece
The works should be light, sent in envelopes or rolls. They will be framed by the local municipality
The deadline for the arrival of the works, in Alexandroupolis EPOFE, is the 9th of July 2010
The works will remain in the permanent collection/exhibition of the municipality. A catalogue will be issued .

Curators of the exhibition in Alexandroupolis-Samothrace:
Polyxene Kasda, Artist member of EETE/IAA UNESCO, writer, Athens
Dores Sacquegna, Director of Primo Piano Livingallery, Lecce, Italy
Pierre Chirouze, President of the artistic association K-Droz, Paris

Organization :
EPOFE, Union of Cultural Associations of Evros
Katerina Kaltsou, local newspaper co-editor, Secretary of EPOFE

Curator of the event in the Cabeirion of Thebes:
Constantin Angelou, Artist member of EETE/IAA UNESCO

Curator of the event in Patmos island:
Maria Pesmazoglou, Artist member of EETE/IAA UNESCO

While our call is going on

Children are sending their works for the PAI complementary installation

Cicogna, Cicogna come back
co-curated by Poly Kasda and Giota Vorgia

Achilleas Papantoniou is 2,5 years old, digital art, Athens

Odysseas Papantoniou is 4.5 years old, digital art, Athens

Joziana Papada is 5.5 years old, digital art, Athens

Jason Angelou, 3years old, Thebes, Greece

Dora Riga, 7 years old, Athens

The works that have arrived in Alexandroupolis

are already being exhibited in the local Museum of Natural History

since the 18th of May 2010

view from the interior of the museum of natural history of Maisros, Alexandroupolis

Pai 2010 in the museum

ΠΑΙ 19/5/2010 museum of natural history of Maistrou Alexandroulis

PAI 2010 exhibition in the museum

and

while our Call is going on

selected artists are sending their works from everywhere in the world

Dev Udaiyan, Eon, India/Cambridge

Masaki Yada, Primopiano Liningallery, Lecce, Italy

Barbara Lichtman, Animalkingdom, Brooklyn, Ν.Υ. USA{wooloo.org}

Mirek Antoniewicz, the next walk way, Poland {wooloo.org}

Elisa Laraia, video art, Primo Piano LivinGallery, Lecce

Aggelika Korovessi, Kronos balancer, Athens

Polyxene Kasda, doodling, Athens

Piero Ferroglia, Torino, Italy

Marea Atkinson, Mythic Universe, Australia {wooloo.org}

Constantin Angelou, Thebes, Greece

Hakan Akcura, look what beautiful seashells {video},Stockhholm {wooloo.org}http://blip.tv/file/1622559

Giselle Diaz Campagna, Aleph Boys, video art, San Juan Puerto Rico/Denver Colorado {wooloo.org}http://vimeo.com/1489078

Eozen Agopian, Armenia/Greece

Marie-Pierre Legrand, Vie d' une Oeuvre, K-Droz, Paris

Mahnaz Doustikhah, Quand j'avais cinq ans, Iran/K-Droz, Paris

Marilena Vita, Primopiano Livingallery, Lecce, Italy

Alexis Duque, Colombia/NY {wooloo.org}

Vera Tataro, Angel, Prague, Czech Republic {wooloo.org}

Dellavilla, K-Droz, Paris

Gheorghe Zaharia, Totem, Romania

Virginia Videa, Romania

Dimitra Bourouliti, silk embroidery,Soufli, Greece

Miron Milio, Zagreb, Croatia

ΠAI/ The eon is a Child playing

2010-04-09T09:00:00.000-07:00

Exhibition/ Pinacotheque in Samothrace-Alexandroupolis August 2010

Our Call for Participation

is still going on until the 22nd of June

see down below or in wooloo.org/open-call/entry/133503

Masaki Yada, Nostalgia, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Marina Comandini Pazienza, Samothracia Baby, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Silvia De Gennaro, La scatola del sogno infranto, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Dario Manco, Angel, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Caterina Arcuri, Placenta, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Danilo De Mitri, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Cinzia Fresia, Marta, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Fosca, Stato di chrysalide, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Filly Cusenza, Matrix Natura, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Andrea Mattiello, Nursery, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

GiulioDe Mitri, Il Viaggio, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Gio Sciello, L'archetipo del fanciullo, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

PamLongobardi, Drifter-wall-object, USA

PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Giovani Alfonsetti, Fanciulla-Dea, PrimoPiano LivinGallery, Lecce, Italy

Esther Burger, Amsterdam

Marjolein Wortmann, Germany

Georges Syrakis, Enigma in the bottom of the sea of Samothrace, Athens

PAI/ "The eon is a Child playing" exhibition in Alexandroupolis/Samothrace2010

2010-03-16T10:03:00.000-07:00

ΠΑΙ

The eon is a child playing

Kevin Samiento navarro, Aves_morphous, Colombia {wooloo.org}

JB Michaux, K;Droz, Paris

Exhibition in Alexandroupolis -Samothrace 24/8/2010

2010-03-15T03:53:00.000-07:00

Giorgio Carluccio, Il guerriero, Primopiano Livingallery, Lecce, Italy

Mandra Cerrone, Primopiano Livingallery, Lecce

Marguerita Levo Rosenberg, Primopiano Livingallery, Lecce

Maria Luisa Imperiali, Primopiano Livingallery, Lecce, Italy

Eva Vereeva, Latvia {wooloo.org}

Maria Pesmazoglou, Patmos-Athens, Greece

Dimitris Strouzakis, Sunday, Athens

Xene, Lapis exilis, Greece

Juan Negroni, San Juan, Puerto Rico {wooloo.org}

Angela Spoerl, Annette, Bavaria, Germany

Irene Domingez, K-Droz, Paris

Daria Cornea, Romania/Athens

Hagop Sulahian, Lebanon

Lena Kelekian, Lebanon

Hilda Kelekian, Lebanon

Katerina Mourati, Patmos

New call for participation 2010 Alexandroupolis-Samothrace

2010-01-20T02:01:00.000-08:00

ΠAI

"The eon is a child playing,

tossing dice;

the kingdom is the Child's"

Heraclite's saying seems to encapsulate the new awareness of our age, in which, like children, we play with all cultural landscapes and information from all ages and fields, tossing with configurations, probabilities and open possibilities

The word ΠAI, meaning Child, is inscribed on many sacred items in the museum of Samothrace. The Cabirian mysteries that were taking place there, like the Eleusinian ones, were consumated with the birth of the Child.
In the winged dimension of our space age, where all cultures meet and crash, PAI, the archetypal Child, seems to be the unageing nucleus behind all cultural diversities and styles.

The Union of Cultural Associations of Evros EPOFE has decided to create an international cultural arch dedicated to this unifying foundation stone, in Samothrace, the Child’s island in order to restore the ontological value of this mythical site

The selected works will remain in the permanent collection of the Municipalities of Alexandroupolis and Samothrace. The artists will receive an official letter indicating the permanent location of their art work.
A catalogue will be issued in the lapse of a year from our exhibition on the 24th of August 2010.

Procedure
-1st of January – 22nd of June 2010
Please send an image of your work with a very short biographical note to polykasda@gmail.com
- After getting the final OK, please send the work, by simple post, to
Katerina Kaltsou, EPOFE Plateia Polytechniou, Alexandroupoli, PC 68100, Greece
The works should be light, sent in envelopes or rolls. They will be framed, when needed, by the local municipality
- The deadline for the arrival of the works, in Alexandroupolis, is the 9th of July 2010

curators of the exhibition
Polyxene Kasda, Artist member of IAA UNESCO, essayist, Athens
Dores Sacquegna, Director of Primo Piano Livingallery, Lecce, Italy
Pierre Chirouze, President of the artistic association K-Droz, Paris

Organization
Katerina Kaltsou, Secretary of the Union of cultural associations of Evros, editor of the newspaper the Citizen of Thrace

Complementary installation project for Children

Ciconia Ciconia come back

Children of the world are invited to create fantastic birds which will hang from the branches of the trees around the international exhibition PAI in Samothrace
This installation is dedicated to the Storks; the bird whose presence is a pointer to the health of the ecosystem
Storks have disappeared from the island
Their come back would mean health, good luck and fertility.
In international folklore, Storks are represented carrying the new born babies
The image of the Stork carrying the Child stands for the Cabiros/father with Pai/Child; dyad venerated in the Cabeirian mysteries of Thebes and Samothrace.
The Children installation will be included in the catalogue of PAI "The eon is a child playing"

Procedure:
The fantastic birds must be sent to
Katerina Kaltsou, EPOFE Plateia Polytechniou, Alexandroupoli, PC 68100, Greece
until the end of June2010

From the Year of Astronomy 2009 to the Year of Biodiversity 2010

2010-01-19T00:38:00.000-08:00

In August 2009, in the context of the International Year of Astronomy, we realized an international municipal pinacotheque, in the form of a constellation, in the mountainous village Gergeri, on the island of Crete in Greece: The traditional watermills were turned into art rooms and the streets of the village were covered, by the local youth, with star constellations, linking the different spots of the exhibition, like Ariadne’s thread in the mythical Cretan labyrinth.

The inauguration, which lasted two days, was interrupted by a meal in the Forest of Rouvas, a sanctuary of wild life on the southeastern flanks of Mt Ida.

It was an immersive experience in infinite tufts of hollies, platans, cypresses, cretan orchideas and cyclamens, witnessed by the numerous inhabitants of the forest like the Cretan wildcat (Felis silvestris), the asvos (Meles meles), the weasel, the hare (Lepus europaeus), the Mioxos (Mouse-squirrel – Glis Glis Argenteus), the spiny mouse (Acomys minys), the shrew (Crocidura zimmermanni), the lizard (Chalcides ocellatus), the frog (Rana tiribunda) and the snail (Helix aspersa), in the company of raptor vultures (Gyps fulvus), the solitary Vitsila, the Golden eagle (Aquila chrysaetos). red-tailed hawks (Buteo-buteo), chukars (Alectoris graeca), chaffinches (Fringilla coelebs), goldfinches (Carduelis - carduelis), woodcocks (Scalopax rusticola), bees and colourful butterflies

The meal in the Forest of Rouvas was followed by a dessert at the Vromolimni {the dirty lake}; ground recession caused by the fall of a meteorite and situated one km from the inhabited area. There are many small holes around this area, in the shape of inverted cones, known as ‘chonia’, signs of a shower of meteorites. The Vromolimni was full of aquatic turtles, watersnakes, Cretan frogs and rare wild birds.

The opening ended in the company of the shepherds self- made musical organs, in the yard of an old school where the museum of natural history is situated.

The Gergerians had hosted us in an arch of biodiversity.
This is how we moved, from 2009 the year of Astronomy, to 2010 the year of Biodiversity.

galerists, artits and local residents dancing on the flanks of legendary Mt. Ida

The international artists who participated in the Gargling Sky 09 exhibition and whose works remained in the permanent collection of the Municipality of Rouvas, were:
France : Dellavilla, Bechara, Fournier Claudine, Jaquemart Michel, Legrand Marie-Pierre, Levine Colette, Métier Monique, Bregent Edwige, Monreal Rafael, Picazo Sara, Romero Miriam, Soler Estela, Vial Magdalena, Winter Sonia ( members of K-Droz, Paris)
Italy: Daniela Tomerini, Fausta Squatriti, Alberto Schiavi, Luisella Carretta, Alberto Casiragay (Poesia e Spiritualita review), Angioletta Denitto {Primo Piano LivinGallery},Cristina Gori, Alessandro Cardinale and Piero Ferroglia
Romania: Virginia Videa, Gheorghe Zaharia, Grama Gabriel Valemtin
Iceland: Dadi Guobjornsson,
India: Dev Udaiyan
Australia: Annee Kelly
Lebanon: Lena Kelekian, Hilda Kelekian, Hagop Sulahian
Carabeans: Roopnarine Geeta
Canada: Houle Daniel JAYD, Houle Easton, Roche David
Corea: Ruy Ilseon, Ruy Ilji
USA, NY: Hera,. Khurshid Saleem
Greece: Georges Syrakis, Gefso Papadaki, Basiliki Sofra, Antonis Papantoniou and Agelika Korovessi, from Athens. Christos Alevras from Thesaloniki and Manolis Prinianakis, Rena Mataliotaki, Athena Tsiblostefanaki and Chrysa Vathianaki from Crete

We thank them and we hope to host their works in the new exhibition PAI "The aion is a Pai {Child} playing, tossing dice, the Kingdom is the Child's" which will take place in Thraki and Samothraki, organised by the EPOFE, Union of the Cultural Associations of Evros.

The Gargling Sky event was curated by Polyxene Kasda{Athens},Chrysa Vathianaki{Crete} with the cooperation of K-Droz {Paris}, Poesia e Spiritualita review {Milano} and Primopiano Livingallery{Lecce}

Antonis Papantoniou, for Gargling Sky,Greece

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΩΝ ΠΛΑΝΗΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ

2009-12-27T13:33:00.000-08:00

Εισαγωγή

Αντικείμενο της παρούσας μελέτης αποτελεί μία παραδοξότητα που προκύπτει από: (α) Τη γεωκεντρική διάταξη των πλανητών της αρχαίας ελληνικής αστρονομίας (που διασώζεται και στη σύγχρονη διάταξη των ημερών της εβδομάδας), (β) Την αντιστοιχία πλανητών και μετάλλων στην αρχαία και μεσαιωνική αστρολογία και (γ) Τη διάταξη των μετάλλων αυτών βάσει του ατομικού τους αριθμού. Όπως θα δούμε, συνδυασμός των (α) & (β) μπορεί να οδηγήσει στην ατομική σειρά των πλανητικών μετάλλων. Εν τούτοις, αυτή τη διάταξη των μετάλλων ήταν αδύνατο να τη γνωρίζουν πολιτισμοί που προηγήθηκαν της ανάπτυξης της σύγχρονης ατομικής θεωρίας. Όπως δείχνουμε, ο βαθμός απιθανότητας του συμβάντος αυτού είναι μικρότερος του 1% εάν θεωρηθεί ως μία ‘απλή’ σύμπτωση.
Στην ενότητα που ακολουθεί επιχειρείται μία ανασκόπηση της ιστορίας της γεωκεντρικής διάταξης των πλανητών και της «πλανητικής εβδομάδας». Στην τρίτη ενότητα παρουσιάζεται η ιστορία των «πλανητικών μετάλλων» και περιγράφεται η παράδοξη διάταξή τους κατ' αύξοντα ατομικό αριθμό. Η αρκετά λεπτομερής αναφορά στο ιστορικό υπόβαθρο αυτών των αντιλήψεων γίνεται για δύο λόγους: Πρωτίστως για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι ακριβείς διατάξεις και αντιστοιχίες που οδηγούν στο παρατηρούμενο παράδοξο να είναι σύγχρονες της εποχής της διατύπωσης της ατομικής θεωρίας. Επίσης, γιατί έτσι καταδεικνύεται ότι το παράδοξο δημιουργείται από μία αντιστοιχία πλανητικών μετάλλων και μία διάταξη πλανητών που διαμορφώθηκαν, διαπιστωμένα, σε συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Έτσι, δεν μπορεί να αποδοθεί το όλο γεγονός σε επιβίωση γνώσεων από κάποιο πανάρχαιο πολιτισμό με, ενδεχομένως, υψηλό επίπεδο επιστημονικών γνώσεων. Στην καταληκτική ενότητα σκιαγραφείται μια ενδεχόμενη ερμηνεία αυτού του γεγονότος θεωρούμενου ως «συγχρονιστική σύμπτωση».
Παραπομπές σε αρχαίους συγγραφείς δίνονται εντός του κειμένου, ενώ οι αριθμοί σε αγκύλες παραπέμπουν στον κατάλογο σχετικών μονογραφιών και δημοσιευμάτων που ακολουθεί. Οι αριθμοί σελίδων ξενόγλωσσων έργων είναι από τις ελληνικές μεταφράσεις τους, όπου αυτές υπάρχουν.

Γεωκεντρική διάταξη των πλανητών και εβδομάδα

Οι αρχαίοι μεσοποταμιακοί πολιτισμοί είχαν αναπτύξει τεχνικές αστρονομικής παρατήρησης και καταγραφής πλανητικών θέσεων, πρακτική που άσκησαν για μακρά χρονικά διαστήματα [1]. Επίσης είχαν αναπτύξει μεθόδους πρόβλεψης των πλανητικών κινήσεων, βασισμένες σε αριθμητικούς αλγορίθμους [1] και ένα εκτεταμένο σύστημα αστρολογικών δοξασιών [2,3,6] που σχετιζόταν με τον αστρολατρικό χαρακτήρα των θρησκειών τους. Η συστηματική μελέτη κειμένων σφηνοειδούς γραφής έχει οδηγήσει στον εντοπισμό διαφόρων διατάξεων των πλανητών, που απηχούσαν την τάξη των θεοτήτων που τους κυβερνούσαν ή τη λαμπρότητά τους. Στον Πίνακα 1 η πρώτη διάταξη είναι αιγυπτιακής και οι δύο επόμενες μεσοποταμιακής προέλευσης. Εν τούτοις, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι Χαλδαίοι, ή προηγούμενοι πολιτισμοί της Μεσοποταμίας, αλλά ούτε οι Αιγύπτιοι ([3], σελ.64) διέτασσαν τους επτά πλανήτες του γεωκεντρικού συστήματος με βάση τις αποστάσεις τους από τη Γη. Υπενθυμίζουμε ότι σ’ αυτούς περιλαμβάνονταν, εκτός των πέντε ορατών πλανητών: Ερμού (Ερμ), Αφροδίτης (Αφρ), Άρη (Αρ), Δία (Δι) και Κρόνου (Κρ), και οι «φωστήρες»: Ήλιος (Ηλ) και Σελήνη (Σελ). Οι μεθοδολογίες πρόβλεψης που χρησιμοποιούσαν οι πολιτισμοί αυτοί, και το ενδιαφέρον τους που ήταν κυρίως αστρολογικό, με έμφαση στις γωνιακές συσχετίσεις μεταξύ των κινουμένων πλανητών, ευνοούσαν την εκδοχή της μετακίνησης των πλανητών στο εσωτερικό του ουρανίου θόλου και όχι αυτήν των ανίσων αποστάσεων από τη Γη, όπου οι αστρολογικές «όψεις» (γωνίες) είναι εν μέρει αποτέλεσμα προοπτικής. Αντίθετα, οι Έλληνες αστρονόμοι ανέπτυξαν τις θεωρίες τους, που περιλάμβαναν κυρίως χωρικές απεικονίσεις του «κόσμου», σε ένα περιβάλλον που χαρακτηριζόταν από περιορισμένη αστρολογική/ αστρολατρική προδιάθεση, τουλάχιστον πριν τον εκτεταμένο συγκρητισμό που χαρακτήρισε την ελληνιστική περίοδο.

Πριν προχωρήσουμε στις πλανητικές διατάξεις που υιοθέτησαν οι Έλληνες αστρονόμοι, θα αναφερθούμε σύντομα σε ορισμένα σχετικά προβλήματα. Τούτα είναι τα εξής: η απόδοση των πέντε πλανητών σε συγκεκριμένες θεότητες, η σχέση των ελληνικών αυτών θεοτήτων με τις πλανητικές θεότητες μεσοποταμιακών και άλλων πολιτισμών, και ο ακριβής εντοπισμός των γεγονότων, των προσώπων, και του χρόνου που σχετίζονται με την εμφάνιση αυτής της μορφής «πλανητικής» αστρολατρείας στον ελληνικό χώρο.
Γνωρίζουμε ότι στον Όμηρο (Ιλ. Ψ226, Χ317) μνημονεύονται η πρωινή και η εσπερινή εμφάνιση τής (σήμερα αποκαλούμενης) Αφροδίτης, ονομαζόμενες Εωσφόρος, και Έσπερος αντίστοιχα, ενώ και ο Δημόκριτος μόνον αυτόν τον πλανήτη αναφέρει, αναγνωρίζοντας όμως την ταυτότητα των δύο εμφανίσεών του. Ο Πλάτων στον Τίμαιο (38d) αναφέρει εκτός από τον Εωσφόρον και τον «Ερμού αστέρα». Στήν Επινομίδα (987b) γίνεται η πρώτη πλήρης αναφορά στους πλανήτες ώς Αφροδίτης αστήρ, Ερμού αστήρ, Άρεως αστήρ, Διός αστήρ, Κρόνου αστήρ. Η Επινομίς και γενικώτερα ο Πλάτων (επηρεασμένος από τον Εύδοξο τον Κνίδιο) και οι μαθητές του, σημειοδοτούν κατά τα φαινόμενα το πρώτο σημαντικό δείγμα αστρολατρικού συγκρητισμού στην Ελλάδα. Αυτός ο τρόπος ονομασίας των πλανητών (και όχι Αφροδίτη, Ερμής κ.ε.), διατηρήθηκε επί μακρόν (στο έργο του Πτολεμαίου εμφανίζονται αμφότεροι οι τύποι, ενώ αργότερα επικράτησε η χρήση σε ονομαστική) και χρησιμοποιήθηκε αρχικά και από τους Λατίνους: Saturni stella, Jovis stella. Τούτο μαρτυρεί κατά τον Bouché-Leclercq ([3], σελ.66 κ.ε.) την άρνηση των συγγραφέων του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού να αποδεχτούν την πλήρη απορρόφηση των θεοτήτων του κλασικού πανθέου από την πλανητική λατρεία. Από τους ελληνιστικούς χρόνους και έως τον 2ο μΧ αι. στους πλανήτες αποδίδονται και οι ονομασίες: Φωσφόρος, Στίλβων, Πυρόεις, Φαέθων και Φαίνων (για τους Αφροδίτη, Ερμή, Άρη, Δία και Κρόνο αντίστοιχα), που πολύ πιθανόν είναι αποδόσεις στα ελληνικά επωνυμιών αρχικά βαβυλωνιακών. Για εκτενέστερη μελέτη, εκτός από την προαναφερθείσα βιβλιογραφία βλ. και [7].
Ο Λεύκιππος, κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο (ΙΧ, 33), υποστήριξε ότι ο κύκλος του Ηλίου είναι ο εξώτατος, ο κύκλος της Σελήνης ο πλησιέστερος στη Γη, ενώ οι κύκλοι των άλλων ουρανίων σωμάτων (που δεν καθορίζονται) ευρίσκονται μεταξύ αυτών. Ο Δημόκριτος υποστήριξε ότι η Σελήνη ήταν η πλησιέστερη πρός τη Γη, έπεται ο Ήλιος και ακόμη μακρύτερα περιστρέφονται οι πλανήτες (και εδώ απροσδιορίστως), οι οποίοι δεν ευρίσκονται όλοι στην ίδια απόσταση από τη Γη (Ιππόλυτος, Diels-Kranz 68 A40). Σε μία άλλη πηγή αναφέρεται ότι την τροχιά της Αφροδίτης την τοποθετούσε μεταξύ της Σελήνης και του Ηλίου ([2], σελ.107).
Οι ατομικοί φιλόσοφοι, σε αντίθεση με τον Πλάτωνα, είχαν απορρίψει ή αγνοούσαν τις θεωρητικές προόδους που είχαν γίνει από τους Πυθαγόρειους ([2], σελ.106), και κυρίως την σφαιρικότητα της Γης ([1], σελ.575) που είχε αρχίσει να επικρατεί από τον 5ο πΧ αι. Σύμφωνα με την πλανητική διάταξη του Πλάτωνα, πλησιέστερη προς τη Γη είναι η Σελήνη και έπονται ο Ήλιος, η Αφροδίτη, ο Ερμής, ο Άρης, ο Δίας και ο Κρόνος. Η σειρά αυτή αναφέρεται στην Πολιτεία (στον μύθο του Ηρός, 616, 617) και στον Τίμαιο (38d1-7), όπου το κείμενο είναι ασαφές ως προς το εάν Ήλιος, Αφροδίτη και Ερμής καταλαμβάνουν ίδια ή διαδοχικές τροχιές ([21], σημ.143). Εν γένει η πλατωνική θεωρία για τους πλανήτες είναι αρκετά σκοτεινή και αντιφατική (Τίμαιος 38d, 39a, 39b, 36d, 39c, 39d), με αποτέλεσμα διάφοροι αρχαίοι (Μακρόβιος, Comm.I, 19) και σύγχρονοι ([3], σελ.106, [4], σελ.261) συγγραφείς να έχουν αποδόσει στον Πλάτωνα την πατρότητα και άλλων πλανητικών διατάξεων. Για εκτενέστερη συζήτηση βλ.[21], εισαγωγή, σελ.153-4, και τις σημειώσεις τις σχετικές με τα παραπάνω εδάφια. Επίσης [2] (ολόκληρο το κεφάλαιο «Πλάτων») και [1] (σελ.691-2).
Ο Ιππόλυτος, Πάπας της Ρώμης (3ος αι.) διέσωσε στην πραγματεία του «Ανασκευή Πασών των Αιρέσεων» (Heres. IV, 8-11) δύο διατάξεις που τις αποδίδει στον Αρχιμήδη. Από αυτές, η πρώτη είναι η Πλατωνική. Αυτές οι διατάξεις συνοδεύονται από τις αντίστοιχες γεωκεντρικές αποστάσεις, για τον τρόπο υπολογισμού των οποίων ο Ιππόλυτος δεν δίνει καμμία εξήγηση ([1], σελ.646-651).
Την μικρότερη ακτίνα της σεληνιακής από την ηλιακή τροχιά την αποδείκνυαν οι σεληνιακές εκλείψεις, ενώ οι πρώτες αστρονομικές μετρήσεις των αποστάσεων Γης-Ηλίου και Γης-Σελήνης έγιναν από τον Ίππαρχο (2ος πΧ αι.). Η αρχαία ελληνική αστρονομία όμως δέν είχε την δυνατότητα υπολογισμού άλλων πλανητικών αποστάσεων ([1], σελ.647). Συνεπώς είναι εύλογο να εκτιμήσει κανείς ότι οι πλέον ενημερωμένοι περί την αστρονομία συγγραφείς, βασισμένοι στο κάπως αυθαίρετο «αριστοτελικό» επιχείρημα ότι η μεγαλύτερη βραδύτητα υποδηλώνει μεγαλύτερη απόσταση από τη Γη (βλ. π.χ. Αριστοτέλη, «Περί Ουρανού» II, 10, αλλά κατά μίαν έννοια και στον Τίμαιο, 39a2-3), θα διέτασσαν τους (σήμερα αποκαλούμενους) εξωτερικούς πλανήτες, πέραν της Ηλιακής τροχιάς και κατά σειρά αύξουσας γεωκεντρικής απόστασης ώς εξής: Αρ, Δι, Κρ άρα τελικά θα υιοθετούσαν μία από τις διατάξεις του τύπου:
Σφαίρα Απλανών Κρ Δι Αρ ? ? Ηλ ? ? Σελ Γη
όπου τα ερωτηματικά σημαίνουν δυνατές θέσεις για τους δύο (σήμερα αποκαλούμενους) εσωτερικούς πλανήτες. Σχεδόν και οι έξι αυτές διατάξεις προτάθηκαν από κάποιο συγγραφέα. Στον πίνακα 1 περιλαμβάνονται ορισμένες από αυτές.

H «επικρατούσα» διάταξη

Κρ - Δι - Αρ - Ηλ - Αφρ - Ερμ - Σελ

Ενδεχόμενες προελεύσεις:

(ι) - Ίππαρχος(;), 2ος πΧ αι. ή

(ιι) - Πτολεμαίος Υποθέσεις των πλανωμένων, 2ος μΧ αι.

Δεν γνωρίζουμε από ποιόν και πότε ακριβώς εισήχθη η διάταξη που επικράτησε. Αναμφίβολα η υιοθέτησή της από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο στο έργο του «Υποθέσεις των Πλανωμένων» έπαιξε αποφασιστικό ρόλο για την επικράτησή της. Πάντως ήταν γενικά αποδεκτή πολύ πριν. Ο Κικέρων (De Divinatione, II, 43), ο Βιτρούβιος (De l’Architecture, IX, 1,5), ο Πλίνιος (Naturalis Historia, II, 8) και ο Πλούταρχος (Περί της εν Τιμαίω Ψυχογονίας, 31) την θεωρούν ώς δεδομένη. Ο Πτολεμαίος αναφέρει στην «Αλμαγέστη» (Alm IX 1) ότι «την προέκριναν οι αρχαιότεροι». Ο Bouché-Leclercq ([3], σελ.107) θεωρεί ότι η προέλευσή της πιθανόν ανάγεται στον Ίππαρχο. Ο Πτολεμαίος εκφράζει και μία επιφύλαξη, αφού μία τέτοια διάταξη θα έπρεπε να συνοδεύεται από ορατές διελεύσεις της Αφροδίτης και του Ερμού εμπρός από τον ηλιακό δίσκο, οι οποίες όμως δεν παρατηρήθηκαν ποτέ από τους αρχαίους. Αργότερα ο ίδιος παρουσιάζει την ορθότερη άποψη ότι ίσως αιτία της μη παρατήρησης αυτών των διελεύσεων είναι η λαμπρότητα του Ηλίου.

Στο δεύτερο μέρος του πρώτου βιβλίου του έργου του «Υποθέσεις των Πλανωμένων», απόσπασμα το οποίο εντοπίστηκε και δημοσιεύθηκε πρόσφατα από αραβική μετάφραση [5], ο Πτολεμαίος αιτιολογεί γιατί αποδέχεται αυτήν τη διαδοχή των πλανητών: Χρησιμοποίησε τις τότε γνωστές αποστάσεις Γης-Ηλίου και Γης-Σελήνης, και τις «εκκεντρότητες» των τροχιών Σελήνης, Ερμού, Αφροδίτης, Ηλίου και διαπίστωσε ότι η επικρατούσα διάταξη εξασφαλίζει (με μεγάλη προσέγγιση) την απουσία «κενών» μεταξύ του απογείου καθενός από αυτούς τους πλανήτες, και του περιγείου του επομένου. Θεωρώντας την αποφυγή των «κενών» ως οικουμενική αρχή, την επεξέτεινε και πέραν της ηλιακής τροχιάς και τοποθέτησε τους εξωτερικούς πλανήτες αποφεύγοντας τα κενά μεταξύ απογείων και περιγείων διαδοχικών τροχιών, οδηγούμενος έτσι σε μια ελάχιστη ακτίνα για την σφαίρα των απλανών. Για λεπτομερέστερη ανάπτυξη αυτού του συλλογισμού βλ.[1], σελ.917. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αυτό το χαμένο απόσπασμα (βρέθηκε μόλις το 1967) έδειξε οριστικά την πτολεμαϊκή προέλευση της εικόνας του σύμπαντος ως διαδοχής εγκιβωτισμένων σφαιρών που κυριάρχησε για αιώνες στην ισλαμική και τη δυτική μεσαιωνική αστρονομία, τέχνη και παράδοση, και ενέπνευσε ακόμη και τον Κέπλερ στο έργο του.

Να αναφέρουμε εδώ ότι εν γένει, ο Ερμής διαγράφει για ένα δεδομένο χρονικό διάστημα μεγαλύτερη διαδρομή από την Αφροδίτη, και αυτή από τον Ήλιο (λαμβάνοντας υπ’όψιν και την ανάδρομη κίνηση). Με αυτήν την έννοια ο Ερμής είναι ταχύτερος της Αφροδίτης και αυτή ταχύτερη του Ηλίου. Το γεγονός αυτό, γνωστό στους αρχαίους αστρονόμους, θα μπορούσε να γίνει αιτία της προτίμησης για την διάταξη που τελικά επικράτησε, αφού η μεγαλύτερη (γωνιακή) ταχύτητα συνήθως εκλαμβανόταν ως μεγαλύτερη εγγύτητα προς τη Γη. Εν τούτοις, το επιχείρημα αυτό φαίνεται να μη έχει ποτέ αναφερθεί.
Η «επικρατούσα» σειρά, παρ’ όλο που σήμερα φαίνεται σχεδόν με βεβαιότητα ότι είναι προϊόν της αρχαίας ελληνικής αστρονομίας, ([1], σελ.690, [3], σελ.479, [6], σελ.130) συχνά αποδιδόταν από συγγραφείς των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων στους Χαλδαίους ή ακόμη και στούς Αιγυπτίους. Θα ήταν όμως αξιοπερίεργο, όπως τονίζει ο Bouché-Leclerq, αν το χαλδαϊκό ή το αιγυπτιακό ιερατείο άφηνε τους γραφείς και λιθοξόους να κοσμούν τα μνημεία των πολιτισμών αυτών με διάφορες άλλες διατάξεις που καταφανώς δεν έχουν καμία σχέση με αποστάσεις, ενώ τη διάταξη αποστάσεων την παρέδωσαν αποκλειστικά στους Έλληνες μαθητές τους. Μία ακόμη αιτία για την παρεξήγηση γύρω από τις πεποιθήσεις των αρχαίων ανατολικών πολιτισμών είναι η συστηματική χρήση από τους συγγραφείς των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων των όρων «Χαλδαίος» και «Αιγύπτιος» για τους αστρολόγους της εποχής τους ([3], σελ.41, 43, 63, 108, [23], σελ.74).

Η «επικρατούσα» κατά την ελληνιστική αρχαιότητα γεωκεντρική διάταξη των πλανητών είναι εγγεγραμμένη στη διάταξη των ημερών της εβδομάδας, όπως αυτή είναι εν χρήσει ακόμη και σήμερα. Η πλανητική εβδομάδα είναι η συνεχής διαδοχή επταήμερων, ανεξάρτητα από τους μήνες και τα έτη, όπου κάθε ημέρα είναι αφιερωμένη σε μία πλανητική θεότητα. Φαίνεται να διαμορφώθηκε στον ελληνιστικό κόσμο, όχι ενωρίτερα από τον 2ο π.Χ. αι. ([3], σελ.482, [6], σελ.130) και αναφέρεται ρητά, κατά πρώτον από τον Δίονα Κάσσιο (βλ. παρακάτω). Καθιερώθηκε επίσημα από τον Μ.Κωνσταντίνο το 321 μ.Χ. και οριστικά από τον Ιουστινιανό στις αρχές του 6ου μ.Χ. αι. ([22], τομ.2 σελ. 202). Οι λατινικές ονομασίες ήσαν δηλωτικές του πλανητικού χαρακτήρα των ημερών: dies Solis / dies Lunae / dies Martis / dies Mercuris / dies Jovis / dies Veneris / dies Saturnis και παρόμοιες παραμένουν στις περισσότερες σύγχρονες λατινογενείς γλώσσες, με σποραδικές αλλαγές των λατινικών σε τευτονικά ονόματα θεών.
Πρέπει να τονιστεί η διαφορά μεταξύ της «πλανητικής εβδομάδας» και της χαλδαϊκής εβδομάδας (χρονικής περιόδου επτά ημερών) που αντιστοιχούσε στο τέταρτο του σεληνιακού μηνός. Σ΄ αυτήν την περίπτωση η αρχή κάθε μηνός συνέπιπτε με αρχή εβδομάδας και οι εβδομάδες δεν ήσαν συνεχείς. Το επταήμερο ευρίσκεται επίσης και στην εβραϊκή Γένεση ([3], σελ.477 κ.ε.; [22], τομ.1 σελ.53). Παρόλο που θα μπορούσαν να ευρίσκονται κάτω από πλανητική κηδεμονία οι ημέρες και της χαλδαϊκής εβδομάδας, δεν έχει υπάρξει καμία ένδειξη γι αυτό.

Κοιτίδα των συστημάτων «χρονοκρατοριών» φαίνεται να ήταν η αρχαία Αίγυπτος, όπου είχε αναπτυχθεί ένα εκτεταμένο σύστημα απόδοσης χρονικών διαστημάτων στην κυριαρχία θεοτήτων. Τα χρονικά αυτά διαστήματα μάλιστα, ήσαν εγκιβωτισμένα σε μεγαλύτερα, και αυτά υπό την κηδεμονία θεοτήτων, και όλο αυτό το ιδιαίτερα πολύπλοκο σύστημα ήταν κυρίως χρηστικό, αποσκοπώντας στην εύρεση του «ευνοϊκότερου» χρόνου για την κάθε δραστηριότητα. Παρόλη την ομοιότητα του σχήματος αυτού με σύγχρονες αστρολογικές δοξασίες, οι αιγυπτιακοί χρονοκράτορες δεν ήσαν φύσεως πλανητικής ([3], σελ.478, [22], τομ.1 σελ.73). Υπάρχουν ενδείξεις ότι το σύστημα των χρονοκρατοριών συνδυάστηκε κατά την περίοδο του ελληνιστικού και αργότερα ρωμαϊκού συγκρητισμού με την χαλδαϊκή αστρολογία σε πολλές περιπτώσεις (όπως π.χ. για το σύστημα των «ορίων», βλ. [3], σελ.206 κ.ε.).
Η πλανητική εβδομάδα φαίνεται να προέρχεται από την σύγκλιση τριών πολιτιστικών παραδόσεων: Της χαλδαϊκής αστρολογικής παράδοσης με τις πλανητικές θεότητες να αντικαθιστούν τα «πνεύματα των ωρών» της αιγυπτιακής παράδοσης των χρονοκρατόρων, σε συνδυασμό με την ελληνική αστρονομία που έδωσε τη διάταξη των πλανητών. Η συνήθεια της διαίρεσης του ημερονυκτίου σε εικοσιτέσσερις ώρες επίσης έλκει την καταγωγή της από τους Αιγυπτίους ([23], τ.1 σελ.76 και τ.2 σελ.331).
Η διάταξη των πλανητικών ονομάτων δηλωτικών των χρονοκρατόρων των ημερών παράγεται κατά δύο, ισοδύναμους όπως θα δούμε, τρόπους. Ο πρώτος έχει ώς εξής (Δίων Κάσσιος, Historiae Romanae, XXXVII, 19): Η πρώτη ώρα (από ανατολής Ηλίου) της πρώτης ημέρας της εβδομάδας αποδίδεται στην κηδεμονία του Ηλίου, και το αυτό ισχύει και για την ημέρα αυτή στο σύνολό της. Η δεύτερη, η τρίτη, η τέταρη, η πέμπτη κ.ε. ώρες, αποδίδονται στην Αφροδίτη, τον Ερμή, την Σελήνη, τον Κρόνο κ.ε. διατρέχοντας την «επικρατούσα» διάταξη των πλανητών κατά την «κατιούσα» φορά. Μετά τις δώδεκα ημερήσιες και δώδεκα νυκτερινές ώρες της dies Solis (Κυριακής) ή πρώτη πρωινή της επομένης συνεχίζοντας τον ίδιο συλλογισμό, θα ανήκει στην Σελήνη, η οποία θα κηδεμονεύσει και ολόκληρη την dies Lunae (Δευτέρα) και έτσι έως την εξάντληση ολόκληρης της εβδομάδας. Αυτή η κατανομή ωριαίων και ημερησίων πλανητικών χρονοκρατόρων ανευρίσκεται και στον Vettius Valens, στωικό και αστρολόγο της εποχής των Αντωνίνων, που ονομάζει την μέθοδο αυτή (σφαίραν) επτάζωνον (Vet. Val. Anthologiarum libri IX, 26).

Ο δεύτερος τρόπος περιγραφής της παραγωγής της διαδοχής των πλανητικών κυριαρχιών και των ονομάτων των ημερών με βάση την διάταξη των πλανητών είναι γραφικός (γεωμετρικός) ([3], σελ.482, σχ.43): Τοποθετούμε τους επτά πλανήτες στις διαδοχικές κορυφές ενός κανονικού επταγώνου διατάσσοντάς τους κατ’ αύξουσα γεωκεντρική απόσταση. Εάν ακολουθήσουμε το γράφημα που διαγράφει μία γραφίδα που συνδέει τους πλανήτες κατά την σειρά κυριαρχίας επί των ημερών της εβδομάδας, οδηγούμαστε στο σχηματισμό του (οξυγωνίου) αστεροειδούς επταγώνου (Σχ.1). Ο τρόπος αυτός διασώζεται, όπως και ο προηγούμενος, από τον Δίονα Κάσσιο (Cassius Dio, Historiae Romanae, XXXVII, 18), ο οποίος, πιστός στο κλίμα της πυθαγόρειας παράδοσης, διαγράφει την πλανητική σειρά ακολουθώντας την αρμονική μουσική κλίμακα «διά τεσσάρων». Προφανώς οι δύο αυτές μέθοδοι παραγωγής της διαδοχής των ονομάτων των ημερών της πλανητικής εβδομάδας συμπίπτουν, αφ’ ενός μεν κατά το ότι το υπόλοιπο της διαίρεσης 24:7 είναι 3 ή συμβολικά: modulo7(24) = 3 (άρα το προχώρημα στην κατιούσα πλανητική κλίμακα από τη μία ημέρα στην επόμενή της θα είναι πάντα κατά τρείς θέσεις), αφ’ ετέρου δε κατά το ότι το (οξυγώνιο) αστεροειδές επτάγωνο παράγεται από το κανονικό συνδέοντας κάθε κορυφή με την ευρισκόμενη κατά τρείς θέσεις μετά.

Το παράδοξο των πλανητικών μετάλλων

Συστατικό στοιχείο της κοσμοαντίληψης που επικράτησε κατά την ύστερη αρχαιότητα και τον μεσαίωνα αποτελούσαν οι συγγένειες και οι αντιστοιχίες. Μεταξύ των πολυάριθμων αντιστοιχιών που είχαν κατά καιρούς εισαχθεί, στη συσχέτιση πλανητών και μετάλλων αποδιδόταν επί μακρόν μία ξεχωριστή βαρύτητα. Στο αλχημικό ιδίωμα τα μέταλλα ονομάζονταν με τα πλανητικά τους αντίστοιχα ([8], σελ.74), ενώ πιστευόταν ότι σχηματίζονται στα σπλάχνα της γης ως υλοποιήσεις των αντίστοιχων πλανητικών επιρροών. Ο (υποτιθέμενος) ίσος αριθμός των μετάλλων με τους επτά πλανήτες, επέτρεπε μία αντιστοιχία ένα προς ένα, ισχυροποιώντας έτσι ιδιαίτερα την αίσθηση συνάφειας μεταξύ τους. Μάλιστα, αφού έγινε η διάκριση κραμάτων και μετάλλων (όψιμη αρχαιότητα, συμπερίληψη και του υδραργύρου στα πλανητικά μέταλλα, βλ. παρακάτω) το ισάριθμο μετάλλων και πλανητών έγινε μία τόσο σεβαστή πεποίθηση, ώστε να χρειαστεί να φθάσει ο 16ος αι. για να γίνει αποδεκτή η εμπειρία των μεταλλωρύχων, όταν συναντούσαν και άλλα μέταλλα (ψευδάργυρο, κοβάλτιο, βισμούθιο), βλ.[8], σελ.132.
Η πρώτη σαφής αναφορά σε αντιστοιχία μεταξύ των επτά πλανητών του γεωκεντρικού συστήματος και μετάλλων γίνεται από έναν Aλεξανδρινό σχολιαστή του Πινδάρου. Αναφερόμενος στους πρώτους στίχους του 5ου Ισθμιακού, όπου ο ποιητής συνδέει τον χρυσό με τον Ήλιο, ο σχολιαστής (βλ. «Πινδάρου τα σωζόμενα» εκδ.Boeckh, τομ.ΙΙ, σελ.540, 1819) αναφέρει την επικρατούσα (στην εποχή του) αντιστοιχία πλανητών - μετάλλων: Ήλιος - χρυσός / Σελήνη - άργυρος / Άρης - σίδηρος / Κρόνος - μόλυβδος / Δίας - ήλεκτρον (κράμα χρυσού και αργύρου) / Ερμής - κασσίτερος / Αφροδίτη - χαλκός.
Στον 2ο μ.Χ. αι. έχουμε σε ένα εδάφιο του Κέλσου που διασώζεται από τον Ωριγένη (Contra Celsum, VI, 22, edition de Paris, 1733), να αναφέρεται ότι κατά την τέλεση των μιθραϊκών μυστηρίων εχρησιμοποιήτο ώς σύμβολο που αναπαριστούσε τις ουράνιες σφαίρες και τη διέλευση μέσω αυτών, των ψυχών, μία σκάλα (κλίμαξ επτάπυλος). Οι διαδοχικές «πύλες» αποτελούνταν από διαφορετικά μέταλλα, και αντιστοιχούσαν στις πλανητικές τροχιές ως εξής: μόλυβδος - Κρόνος / κασσίτερος - Αφροδίτη / ορείχαλκος - Δίας / σίδηρος - Ερμής / κράμα νομισμάτων - Άρης / άργυρος - Σελήνη / χρυσός - Ήλιος. Η αντιστοιχία αυτή είναι αρκετά διαφορετική από την επικρατούσα και συγγενείς της έχουν βρεθεί σποραδικά σε αστρολογικά κυρίως χειρόγραφα ([9], σελ.79).
Ο Πρόκλος, νεοπλατωνικός φιλόσοφος του 5ου αι., περιλαμβάνει στα σχόλιά του στον Τίμαιο (In Platonis Timaeum Commentaria, ed. E.Diehl, I, p.43, 1728) την αντιστοιχία: Ήλιος - χρυσός / Σελήνη - άργυρος / Κρόνος - μόλυβδος / Άρης - σίδηρος.
Ο Ολυμπιόδωρος, επίσης νεοπλατωνικός του 6ου αι., διασώζει (In Aristotelis Meteora Commentaria, p.266 l.37) πάλι την αντιστοιχία αυτή, στην πλήρη της μάλιστα εκδοχή, ακριβώς όπως ο σχολιαστής του Πινδάρου.
Το «ήλεκτρον», σε ευρεία χρήση από την εποχή των Αιγυπτίων με την ονομασία asem, εθεωρήτο μέχρι την ρωμαϊκή εποχή ως διακριτό μέταλλο ([8], σελ.26). Αργότερα, σταδιακά, εξαφανίστηκε από τον κατάλογο των μετάλλων, και η αντιστοιχία μετάλλων - πλανητών πήρε την τελική της μορφή, που διατηρήθηκε αναλλοίωτη από τον πρώιμο μεσαίωνα, έως την παρακμή της αλχημείας. Ο υδράργυρος δεν ήταν ευρέως γνωστός στους αρχαίους μεσογειακούς λαούς. Εν τούτοις, δεδομένου του αυτοφυούς χαρακτήρα του, έχει βρεθεί σποραδικά σε μικρές ποσότητες ώς ταφικό εύρημα ήδη από τον 15ο αι π.Χ. ([8], σελ.70). Στην αρχαία Ελλάδα έγινε γνωστός μετά την εποχή του Πελοποννησιακού πολέμου και επί μακρόν εθεωρείτο ως είδος αντί-αργύρου και συμβολιζόταν με το σημείο του αργύρου ανεστραμμένο.
Η μορφή της αντιστοιχίας μετάλλων – πλανητών που τελικά επικράτησε εμφανίζεται τον 7ο αι., για πρώτη φορά σε ένα χειρόγραφο έργου του Στεφάνου του Αλεξανδρινού (έζησε επί αυτοκράτορος Ηρακλείου), και έχει ως εξής (Bibl. de Paris, manuscrit 2327, folio 73 verso): Κρόνος - μόλυβδος / Δίας - κασσίτερος / Άρης - σίδηρος / Ήλιος - χρυσός / Αφροδίτη - χαλκός / Ερμής - υδράργυρος / Σελήνη - άργυρος. Ο M.Berthelot παρακολούθησε συστηματικά σε αλχημικά χειρόγραφα που έχει περιλάβει στη συλλογή του [9], τη σταδιακή μεταβολή των χημικών συμβόλων των μετάλλων καθώς αυτά ελάμβαναν την οριστική τους αντιστοιχία με τους πλανήτες.
Ο Chaucer (14ος αι.) περιγράφει την αντιστοιχία μετάλλων-πλανητών ώς εξής:

The bodies seven, eek lo heer anon.

Sol gold is, and Luna silver we declare;

Mars yron, Mercurie is quyksilver;

Saturnus leed, and Jubitur is tyn,

And Venus coper, by my fathers kyn.

Όπως έχει συχνά τονιστεί, ([3], [9], [10]), τα μορφολογικά και λοιπά χαρακτηριστικά των μετάλλων συνδέονται στενά με τα μυθολογικά χαρακτηριστικά των αντιστοίχων θεοτήτων του Ελληνικού πανθέου που συνδέονται με τους ομώνυμους πλανήτες, με την εξαίρεση ίσως του ζεύγους Δίας – κασσίτερος. Εχει εν τούτοις αναφερθεί παραλληλισμός μεταξύ του κρότου του κεραυνού και του θορύβου που παράγει κατά την κάμψη του έλασμα κασσιτέρου (ιδιότητα ασυνήθιστη για μέταλλο) τον οποίο οι αλχημιστές ονόμαζαν κραυγή του κασσιτέρου. Ο Κρόνος, θεότητα του γήρατος και του χρόνου, αντιστοιχεί στον βραδύτερο των πλανητών, και ταυτόχρονα στον βαρύ μόλυβδο με το χαρακτηριστικό γκρίζο χρώμα. Ενδιαφέρουσα είναι η ιδιότητα του μολύβδου, ιδιότητα που βεβαίως αγνοούσαν οι αρχαίοι, να αποτελεί το προϊόν μεταστοιχείωσης (η κοντινότερη στην «γήρανση» διαδικασία της πυρηνικής φυσικής), όλων των φυσικώς ραδιενεργών στοιχείων. Ο Ήλιος και η Σελήνη αντιστοιχούν στο ζεύγος χρυσού και αργύρου, σχεδόν χωρίς καμία ανάγκη περαιτέρω ερμηνείας, πέραν ίσως του ότι οι άνθρωποι, παρασυρμένοι από αυτήν την πολικότητα, θέλουν να βλέπουν χρυσό τον ήλιο, παρ’όλο που είναι η κατ’ εξοχήν πηγή λευκού φωτός. Η Αφροδίτη - Κύπρις συνδέεται δια του ονόματος και της καταγωγής της με τον χαλκό (cuprum), που κατά την αρχαιότητα παραγόταν σε μεγάλη κλίμακα από τα χαλκωρυχεία της Κύπρου. Επίσης, μέσω του κατόπτρου (κατ’εξοχήν εμβλήματος της θεάς στην αρχαία εικονογραφία) που κατά την αρχαιότητα ήταν στιλβωμένος χαλκός, και του οποίου το σχήμα έδωσε και το σύμβολο του πλανήτη. Στον Άρη, του οποίου το πλανητικό σύμβολο είναι η στυλιζαρισμένη μορφή του οπλίτη με την ασπίδα και το δόρυ, αποδόθηκε ο σίδηρος, το κόκκινο χρώμα των οξειδίων του οποίου παρέπεμπε στον ερυθρό πλανήτη και στο κόκκινο του αίματος. Ο υδράργυρος που τελικά αποδόθηκε στον Ερμή λόγω της χαρακτηριστικής του ευκινησίας και τάσης να διαφεύγει, συνδέθηκε σε τέτοιο βαθμό με τον θεό της κλοπής, της απάτης και του λόγου, ώστε να μοιραστεί στα λατινικά το όνομά του.

Αναδιφώντας την αστρολογική βιβλιογραφία για το χρονικό διάστημα μετά την επινόηση του ατομικού βάρους, βρίσκουμε σε αστρολογικό εγχειρίδιο του τέλους του 19ου αι. [11] να αναφέρεται το εξής χαρακτηριστικό των πλανητικών μετάλλων: Διατάσσουμε τους πλανήτες, κατά το πρότυπο της γεωμετρικής κατασκευής για την πλανητική εβδομάδα, στις κορυφές κανονικού επταγώνου, κατ’ αύξουσα γεωκεντρική απόσταση. Διατρέχοντας τις κορυφές κατ’ αύξουσα τιμή ατομικού βάρους του αντιστοίχου μετάλλου, διαπιστώνουμε ότι οδηγούμαστε στο (αμβλυγώνιο) αστεροειδές επτάγωνο (Σχ.2). Μετά την εισαγωγή από τον Moseley, το 1913, του ατομικού αριθμού (αριθμός πρωτονίων στον πυρήνα), ο οποίος αποτελεί πλέον τον κατ΄εξοχήν αριθμό που ταυτοποιεί ένα στοιχείο, θα μπορούσαμε να επαναλάβουμε την ίδια κατασκευή, με τον ατομικό αριθμό στη θέση του ατομικού βάρους, και να οδηγηθούμε στο ίδιο γράφημα. Να σημειωθεί ότι η κατά προσέγγιση γραμμική σχέση μεταξύ των ατομικών αυτών ποσοτήτων είναι αναμενόμενη βάσει των αρχών της πυρηνικής φυσικής.
Είναι γνωστό ότι ο ατομικός αριθμός προυποθέτει γνώσεις της δομής του πυρήνα, ενώ ακόμη και για τον ορισμό του ατομικού βάρους απαιτείται η διατύπωση της ατομικής θεωρίας (Higgins και Dalton, τέλη 18ου αι., βλ. [8], σελ.200-201). Επίσης πρέπει να τονιστεί, ότι καμία από τις γνωστές στους αρχαίους φυσικές ή χημικές ιδιότητες που μπορούν να «διατάξουν» τα μέταλλα κατά μία ορισμένη σειρά (πυκνότητα, σκληρότητα, ευοξείδωτον, χρώμα κλπ) δεν οδηγεί, και δέν είναι αναμενόμενο από φυσικοχημική άποψη να οδηγεί, στη διάταξη κατ’ ατομικό αριθμό.

Απλή σύμπτωση ή «συγχρονιστική σύμπτωση» - ένδειξη ύπαρξης μίας διευρυμένης αρχής αιτιότητας;
Πέραν της ισχυράς αίσθησης συμμετρίας και «μη-τυχαιότητας» που δημιουργεί το Σχ.2, είναι σημαντικό να αναζητήσουμε μία ποσοτική έκφραση για την πιθανότητα να δημιουργηθεί «τυχαία» ένα παρόμοιο σχήμα ως προιόν μίας σχέσης διατάξεως. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η εντύπωση της «μη τυχαιότητας» εντείνεται από το γεγονός ότι το ανάλογο Σχ.1 έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για να απεικονίσει την μετάβαση από την γεωκεντρική πλανητική διάταξη στη διαδοχή των ημερών της εβδομάδας, γεγονός που δεν μπορεί να συνυπολογιστεί στα πλαίσια ενός συλλογισμού πιθανοτήτων.
Είναι γνωστό ότι όλες οι δυνατές «διατάξεις» (permutations) επτά αντικειμένων είναι 7! (επτά παραγοντικό)= 1x2x3x4x5x6x7=5040. Εστω ότι τα επτά αντικείμενα που μας ενδιαφέρουν είναι οι επτά πλανήτες τοποθετημένοι ήδη κατ’ αύξουσα γεωκεντρική απόσταση στις διαδοχικές κορυφές κανονικού επταγώνου. Τότε οποιαδήποτε επιπλέον διάταξη των πλανητών οδηγεί σε ένα «γράφημα» που είναι μία κλειστή συνεχής μονοκοντυλιά που δημιουργείται από επτά διαδοχικές διαγωνίους ή πλευρές του κανονικού επταγώνου. Αυτές αντιστοιχούν σε γραμμές σύνδεσης από τον πρώτο πλανήτη στον δεύτερο, από τον δεύτερο στον τρίτο κ.ο.κ. έως την προσθήκη μίας τελευταίας γραμμής που θα συνδέσει τον έβδομο με τον πρώτο, για να είναι το γράφημα κλειστό όπως εξ' αρχής ορίσαμε. Όμως σε κάθε τέτοιο γράφημα αντιστοιχούν 7x2=14 διαφορετικές διατάξεις. Τούτο μπορεί να εξηγηθεί απλά ώς εξής: Κατ’αρχήν είναι προφανές ότι εάν σε ένα γράφημα αντιστοιχεί μία διάταξη, θα του αντιστοιχεί και η αντίθετή της (αυτήν που τοποθετεί τους πλανήτες κατ’ αντίθετη σειρά), αφού το γράφημα δεν έχει σημειωμένη φορά διαγραφής. Επί πλέον, στο ίδιο γράφημα, θα αναπαρίστανται όχι απλώς δύο διατάξεις, αλλά 7x2 «κυκλικές μεταθέσεις», αφού υπάρχουν επτά διαφορετικά ζεύγη διατάξεων που αντιστοιχούν στο ίδιο γράφημα, ένα για κάθε θέση της γραμμής που «κλείνει τον κύκλο» συνδέοντας έναν πλανήτη που θα είναι «έβδομος» ή «πρώτος», με έναν άλλο που θα είναι «πρώτος» ή «έβδομος» αντίστοιχα. Τέλος, για να ληφθεί η πραγματική πιθανότητα να παρατηρηθεί η συμμετρία που χαρακτηρίζει το Σχ.2, κατά τον υπολογισμό της πιθανότητας επιβάλλεται ένας τριπλασιασμός, αφού η ίδια αίσθηση υψηλής συμμετρίας και μη-τυχαιότητας που δημιουργεί η παραγωγή από την ατομική σειρά των πλανητικών μετάλλων του αμβλυγωνίου αστεροειδούς επταγώνου, θα μας εδημιουργείτο είτε σχηματιζόταν το οξυγώνιο αστεροειδές επτάγωνο, είτε το κανονικό επτάγωνο. Πρέπει να τονιστεί ότι αυτή η αίσθηση συνδέεται με την ιδιότητα που έχουν τα τρία αυτά σχήματα (και μόνον αυτά μεταξύ όλων τών γραφημάτων πού θα μπορούσαν να σχηματιστούν) να παραμένουν όμοια προς εαυτά εάν περιστραφούν κατά το ένα έβδομο του κύκλου (δηλαδή διαθέτουν ώς στοιχείο συμμετρίας έναν «άξονα εβδόμης»).
Τα παραπάνω μας οδηγούν στην δυνατότητα υπολογισμού της πιθανότητας να οδηγηθούμε τυχαία σε ένα γράφημα που χαρακτηρίζεται από συμετρία «άξονα εβδόμης» ώς συνέπεια μίας σχέσης διατάξεως μεταξύ των πλανητών. Η πιθανότητα αυτή είναι P=(2x3x7)/(2x3x4x5x6x7)=1/(4x5x6)=1/120=0.008333… δηλαδή μικρότερη του 1%.

Ενα επιπλέον στοιχείο παραδοξότητας του Σχ.2 (που δεν συμπεριλάβαμε στον παραπάνω υπολογισμό πιθανότητας) είναι το εξής: Στο Σχ.1, η τελευταία ημέρα της εβδομάδας αποδίδεται στήν κυριαρχία του τελευταίου (μακρυνότερου) πλανήτη, του Κρόνου. Ομως και στήν «τυχαία» κατασκευή του Σχ.2 παρατηρούμε ότι η τελευταία (ανώτερη) τιμή ατομικού αριθμού (μόλυβδος, α.α. 82) ανήκει πάλι στον Κρόνο. Να ξαναθυμίσουμε ότι καμία από τις ποσοτικές ιδιότητες που οι αρχαίοι εγνώριζαν δεν είναι ακραία για τον μόλυβδο, της πυκνότητας συμπεριλαμβανόμενης: ο χρυσός και ο υδράργυρος είναι πυκνότεροι του μολύβδου.
Μία πρώτη αντίρρηση στον παραπάνω συλλογισμό θα μπορούσε να είναι η εξής: την αρκετά απίθανη αυτή διάταξη που παράγουν τα πλανητικά μέταλλα τοποθετημένα κατ’ αύξοντα ατομικό αριθμό, βεβαίως δέν την παράγουν εάν διαταχθούν βάσει άλλων ιδιοτήτων τους. Μήπως είναι στατιστικώς αναμενόμενο, κάποιες από τις ιδιότητες που μπορούν να οδηγήσουν διατάξεις των μετάλλων, να οδηγούν και στη συμμετρία του άξονα εβδόμης; Η απάντηση υπάρχει και επιδέχεται ποσοτικοποίηση. Αν θεωρήσουμε π.χ. 12 ανεξάρτητες μεταξύ τους ιδιότητες που μπορεί να οδηγήσουν σε διατάξεις των μετάλλων, και πάλι θα είχαμε πιθανότητα μικρότερη του 10% μία από αυτές να οδηγεί στο Σχ.2. Ας σημειωθεί ότι για να φθάσουμε σε τόσο μεγάλο αριθμό ανεξάρτητων ιδιοτήτων που οδηγούν σε διάταξη, θα πρέπει να περιλάβουμε εκτός των συνήθων φυσικών και χημικών ιδιοτήτων και χαρακτηριστικά του τύπου: «η αλφαβητική σειρά διάταξης των ονομάτων των μετάλλων στη ελληνική γλώσσα». Μία όμως ουσιαστικότερη επιφύλαξη στην αντίρρηση αυτήν βρίσκεται στό εξής: Η φυσική και χημική ταυτότητα των στοιχείων είναι τόσο στενά συνδεδεμένη με τον ατομικό αριθμό ώστε κανένας φυσικός ή χημικός δεν θα δεχόταν να θεωρήσει ότι η πυκνότητα, η χημική δραστικότητα, η ηλεκτρική ή η θερμική αγωγιμότητα χαρακτηρίζουν ένα στοιχείο στο βαθμό που το χαρακτηρίζει ο ατομικός του αριθμός.
Βεβαίως, ακόμη και εάν το αποτέλεσμα του απλού συλλογισμού πιθανοτήτων τον οποίο παραθέσαμε θεωρηθεί απόλυτα πειστικό, και το 1/120 γίνει απόλυτα δεκτό ότι εκφράζει την αναζητούμενη πιθανότητα, η φύση ποτέ δεν «δεσμεύθηκε» να αποφεύγει τις συμπτώσεις που μπορούν να μας σκανδαλίσουν. Οι ειδικοί της θεωρίας των πιθανοτήτων (βλ. π.χ.[12]) μας διαβεβαιώνουν ότι ακριβώς τούτο, δηλαδή ο αποκλεισμός των συμπτώσεων, θα ήταν ισοδύναμο με την απόλυτη απεμπόληση «εκ μέρους της φύσεως» της ίδιας της τυχαιότητας.
Μία πρώτη σκέψη για την μη συμπτωματική εξήγηση του παραδόξου των πλανητικών μετάλλων, θα ήταν να θεωρηθεί τούτο ως υπολειμματική γνώση οφειλόμενη σε κάποιο πανάρχαιο πολιτισμό, που είχε αναπτύξει επιστήμη και τεχνολογία ώστε ο ατομικός αριθμός να του είναι γνωστός, και που μετά την παρακμή του κληροδότησε ανεξήγητες γνώσεις στους επιγόνους του. Ανεξάρτητα από το πόσο θεωρεί κανείς πιθανές εξηγήσεις αυτού του τύπου, αυτή η εξήγηση στην περίπτωσή μας δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Όπως είδαμε, η επικρατούσα γεωκεντρική σειρά των πλανητών είναι ελάχιστα πιθανό να προέρχεται από τα ιερατεία των μεσοποταμιακών πολιτισμών ή κάποια άλλη παραδοσιακή πηγή. Φαίνεται ότι είναι προϊόν του στοχασμού αστρονόμων και φιλοσόφων, και οριστικοποιήθηκε κατά την διάρκεια της κλασικής ελληνικής αρχαιότητας και των ελληνιστικών χρόνων. Κυρίως όμως, η τελική απόδοση των μετάλλων στους πλανήτες, είναι πιστοποιημένο ότι έγινε κατά την όψιμη αρχαιότητα με την αντιστοίχιση του υδραργύρου στον Ερμή και του κασσιτέρου στον Δία.

Σ’αυτό το σημείο ίσως θα έπρεπε να θεωρήσουμε ότι η ιστοριοδιφική μας περιπλάνηση έχει ολοκληρωθεί και ότι η απλή σύμπτωση αποτελεί τη μόνη απάντηση στο ερώτημα που μας απασχόλησε. Όμως, ανεξάρτητα από το «παράδοξο» που πραγματευόμαστε στο παρόν κείμενο, έχει υποστηριχθεί με άλλες αφορμές ότι συμπτώσεις, στο χώρο ή στο χρόνο, γεγονότων που συνδέονται μεταξύ τους με νόημα συμβαίνουν συχνότερα από το αναμενόμενο. Είναι γνωστό ότι σε παραδοσιακούς πολιτισμούς, κυριαρχούσε ευρύτατα η πεποίθηση ότι τα πράγματα και τα γεγονότα συνδέονται περισσότερο μέσω συγγενειών παρά μέσω σχέσεων αιτίου και αποτελέσματος. Άλλωστε, η αρχή της αιτιότητας υπέστη μία αργή ιστορική εξέλιξη, ενώ η σύγχρονη μορφή της χρονολογείται μόλις από την επιστημονική επανάσταση και εντεύθεν. Όμως και στην σύγχρονη εποχή υπήρξαν σποραδικά μελετητές που οδηγήθηκαν στην υπόθεση της ύπαρξης και άλλων αρχών σύνδεσης γεγονότων πέραν της αιτιατής. Ο Αυστριακός ζωολόγος P.Kammerer [13] διατύπωσε τον «νόμο τών σειρών» διαπιστώνοντας ότι συναφή/παρόμοια γεγονότα συνέβαινε να διαδέχονται το ένα το άλλο πιο συχνά από το στατιστικώς αναμενόμενο. Γνωστότερη είναι η απόπειρα των C.G.Jung και W.Pauli [14] να περιγράψουν μία ανάλογη «τάση» των γεγονότων να συμπίπτουν στο χρόνο και στον χώρο με τρόπο νοηματικά σηματοδοτημένο και οι οποίοι ονόμασαν το συμπέρασμά τους αυτό «αρχή της συγχρονότητας». Οι παραπάνω αντιλήψεις έχουν παρουσιαστεί συστηματικά από τους A.Koestler [15], F.D.Peat [16] και άλλους συγγραφείς. Δεν έχουν βέβαια λείψει και οι μελέτες που υποστηρίζουν ότι κάθε ανάλογη προσπάθεια αποτελεί διατύπωση με νέο ένδυμα προεπιστημονικών δοξασιών, ανάλογων με την προσδοκία ύπαρξης ιδιοτήτων τύπου διόρασης ή τηλεπάθειας. Οι συγγραφείς των μελετών αυτών θεωρούν ότι οι ισχυρισμοί για την ύπαρξη τέτοιων φαινομένων αποδεικνύονται ανυπόστατοι σε κάθε προσπάθεια επαναλήψιμης και αξιόπιστης επαλήθευσής τους (βλ. π.χ. [17, 18, 19]). Πρέπει εν τούτοις να τονιστεί ότι τουλάχιστον ορισμένες μορφές εξωαισθητήριας αντίληψης έχουν διαπιστωθεί από έμπειρες επιστημονικές ομάδες και ότι τα αποτελέσματα αυτά έχουν παρουσιαστεί σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά (βλ. π.χ. [20]).
Το παράδοξο των πλανητικών μετάλλων φαίνεται να ενθαρρύνει, πάντοτε κατά την άποψη του γράφοντος, την λήψη ως υπόθεσης εργασίας για την κατανόησή του, μίας θεώρησης συγγενούς με την «αρχή της συγχρονότητας». Το ασυνήθιστο αυτό γεγονός θα μπορούσε να έκληφθεί ως σύμπτωση σειράς ετερόκλητων παραγόντων που δεν μπορεί να συνήργησαν βάσει κάποιας αιτιατής συσχέτισής τους. Ετσι, φαίνεται να συνδυάστηκαν φυσικοί παράγοντες, όπως φαινόμενες γεωκεντρικές γωνιακές ταχύτητες ουρανίων σωμάτων, φυσικά χαρακτηριστικά πλανητών και φυσικές και χημικές ιδιότητες μετάλλων, με δοξασίες όπως (ι) οι μύθοι που συνόδευαν τους θεούς των πολιτισμών της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου, (ιι) οι αστρολογικές παραδόσεις των ίδιων πολιτισμών για τήν φυσιογνωμία και την δράση των πλανητών, καθώς και (ιιι) η ίδια η γεωκεντρική αντίληψη. Ως αποτέλεσμα, αποκρυσταλλώθηκε γύρω στούς πρώτους μ.Χ. αιώνες, αυτό που με την γνώση των ατομικών ποσοτήτων, μπορεί σήμερα να εκληφθεί ως μία σύμπτωση με νόημα, σύμπτωση «συγχρονιστική» κατά Jung και Pauli, ή ως το προιόν της συλλογικής διαίσθησης των πολιτισμών αυτών. Να σημειωθεί ότι αν κάποιο επιτελείο ή ιερατείο είχε σχεδιάσει αυτό το συμβάν, θα έπρεπε να έχει διαμορφώσει σε αυτό το πλαίσιο πανάρχαιους μύθους και παραδόσεις και να έχει κατευθύνει επί μακρότατο χρονικό διάστημα τις πεποιθήσεις συγγραφέων του αρχαίου κόσμου.

Η αξιολόγηση των συμπερασμάτων της παρούσας μελέτης έχει το πλεονέκτημα να είναι ανεξάρτητη από την ορθή ή μή τήρηση κάποιων πρωτόκολλων πειραματισμού, όπως συμβαίνει κατά κανόνα σε πολλά εξαιρετικά ενδιαφέροντα, αλλά κατά την άποψη ορισμένων μελετητών πάντοτε αμφισβητήσιμα, πειράματα ανίχνευσης εξωαισθητήριας αντίληψης. Επίσης, πολλά γεγονότα συμπτώσεων, σταχυολογημένα από υποστηρικτές του ενδεχομένου των «συγχρονιστικών», μη-αιτιατών συσχετίσεων με νόημα, παρά την έντονη αίσθηση απρόσμενου που μεταφέρουν, σχεδόν πάντα στερούνται την δυνατότητα υπολογισμού του βαθμού της απιθανότητάς τους.
Ενα πρόγραμμα έρευνας με σκοπό την τεκμηρίωση ή τον αποκλεισμό υποθέσεων συγγενών της «αρχής της συγχρονότητας» θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
(Ι) Μελέτη ληξιαρχικών δεδομένων για την στατιστική αξιολόγηση ορισμένων αστρολογικών δοξασιών ή για την αναζήτηση μη-αιτιατών συσχετίσεων του τύπου των «νόμων σειρών» του P.Kammerer.
(ΙΙ) Μελέτη των αρχείων τυχερών παιγνίων με σκοπό την στατιστική ανίχνευση φαινομένων διόρασης.
(ΙΙΙ) Μελέτες ιστοριοδιφικού χαρακτήρα ή εν γένει μελέτες πηγών που θα έχουν ως στόχο τον προσδιορισμό του βαθμού απιθανότητας ιστορικών γεγονότων, με χαρακτήρα «σύμπτωσης με νόημα», όπως η παρούσα μελέτη.
Προυπόθεση της επιτυχίας ανάλογων εγχειρημάτων αποτελεί η κατά το δυνατόν τήρηση καθ’ όλη την διάρκειά τους, από την αρχική σύλληψη έως την αποτίμηση των συμπερασμάτων τους, της παρότρυνσης του Ernest Renan «να αφήσουμε να σχηματιστεί στον νού μας η αλήθεια, σαν το είδωλο μέσα στο σκοτεινό θάλαμο, ανεπηρέαστη απο τις προτιμήσεις τις προκαταλήψεις και τις πεποιθήσεις μας».

Παραπομπές
[1] O.Negebauer. A History of Ancient Mathematical Astronomy. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New-York, 1975.
[2] D.R.Dicks. Early Greek Astronomy to Aristotle. Cornell U. Press, 1970 (Ελλ.Μετ. Η Πρώιμη Ελληνική Αστρονομία. Από τις απαρχές ως τον Αριστοτέλη. Εκδόσεις Δαίδαλος).
[3] A.Bouché-Leclercq. L’ Astrologie Grecque. Paris, E.Leroux, editeur 1899.
[4] R.Taton. Histoire Generale des Sciences. Tome 1: La science antique et mιdiιvale.(publiι sous la direction de R.T.). Press Universitaires de Paris, 1966.
[5] B.R.Goldstein. The Arabic Version of Ptolemy’s Planetary Hypotheses. Trans. Amer. Philos. Soc. N.S. 57, 4, 1967.
[6] F.Cumont. Astrologie et Religion chez les Grecs et les Romains. Institut Historique Belge de Rome, Brussel-Rome, 2000 (1st ed. 1948).
[7] F.Cumont. Les Noms des Planètes et l’ Astrolatrie chez les Grecs. L’ Antiquité Classique, 4, 5, 1935.
[8] H.M.Leicester. The Historical Background of Chemistry. Dover Pub., Inc., N.York, 1956 (Ελλ.Μετ. Ιστορία της Χημείας εκδ. Τροχαλία).
[9] M.Berthelot. Collection des Anciens Alchimistes Grecs; vol.1 Introduction. Paris, G.Seinhel, ιditeur, 1888.
[10] J.Read. From Alchemy to Chemistry. Dover Pub. Inc, N.York, 1995.
[11] Sepharial. Manual of Astrology. Sun Publ. Comp. Santa Fe, 1981. 1st ed. London, 1898.
[12] I.Peterson. The Jungle of Randomness. Penguin Boooks,1998.
[13] P.Kammerer. Das Gesetz der Serie. Deutsche Verlags-Anstalt Stuttgart-Berlin, 1919.
[14] C.G.Jung Synchronicity, An Acausal Connecting Principle. Bollingen ser. Princeton U.P. 1973 (Ελλ.Μετ. Συγχρονικότητα, μία μη αιτιατή συνδετική αρχή, εκδ. Ιάμβλιχος).
[15] A. Koestler. The Roots of Coincidence., Hutchinson and Co. (Publishers) Ltd, 1972 (Ελλ.Μετ. Οι Ρίζες της Σύμπτωσης, εκδ. Χατζηνικολή).
[16] F.D.Peat. Synchronicity. The Bridge between Matter and Mind. Bantam Books, 1987.
[17] M.Gardner. Fads and Fallacies in the Name of Science. Dover Pub. Inc., New York, 1957.
[18] C.Sagan. The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark. Ballantine Books ,1995 (Ελλ.Μετ. Στοιχειωμένος Κόσμος, εκδ. Έσοπτρον).
[19] R.Dawkins. Unweaving the Rainbow. Science, Delusion and the Appetite for Wonder. Houghton Mifflin Co (Trd), 1999 (Ελλ.Μετ. Υφαίνοντας το Ουράνιο Τόξο, εκδ. Π.Τραυλός).
[20] R.Targ and H.Puthoff. Information Transmission under Conditions of Sensory Shielding. Nature, 251, 602, 1974.
[21] Β.Κάλφα. Πλάτωνος «Τίμαιος», εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Εκδ. Πόλις, Αθήνα, 1995.
[22] Σ.Θεοδοσίου και Μ.Δανέζης. Η Οδύσσεια των Ημερολογίων. Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα, 1995.
[23] G.Sarton. A History of Science. Harvard U.P., Cambridge, 1959.

Σχ. 1: Παραγωγή της διαδοχής των ημερών της πλανητικής εβδομάδας από την γεωκεντρική διάταξη των πλανητών.
Σχ. 2: Το «παράδοξο των πλανητικών μετάλλων». Η γεωκεντρική διάταξη των πλανητών σε συνδυασμό με τους ατομικούς αριθμούς των πλανητικών μετάλλων οδηγεί στο σχηματισμό του «αμβλυγωνίου» αστεροειδούς επταγώνου.

Posted by:

YANNIS ALMIRANTIS

Institute of Biology

National Research Center for Physical Sciences ‘‘Demokritos’’

15310 Athens, Greece

e-mail: yalmir@bio.demokritos.gr

Phone: 210 6503619

The Paradox of the Planetary Metals

2009-12-27T12:46:00.000-08:00

The historical evolution of the traditional correspondences between planets and metals and of planetary arrangements in ancient astronomy is reviewed. Then, a paradoxical correlation of these ancient believes with the ordering of elements based on the concept of atomic number, belonging to the modern scientific ‘‘paradigm’’, is discussed. The concept of synchronicity, ‘‘an acausal connecting principle’’ in C.G.Jung’s words, connecting events on the basis of their meaning, is considered as a working hypothesis for the understanding of this paradox.

In the first part of this work, it is described how the geocentric planetary arrangement adopted by Greek astronomy has reached its final form, which dominated from around the 2^nd century BC till the Copernican revolution. This arrangement goes as follows:

Fixed Stars / Saturn / Jupiter / Mars / Sun / Venus / Mercury / Moon / Earth

The planetary week is shown to be the product of a convergence of three cultural traditions during the Hellenistic period: (i) Chaldean astrology, (ii) Egyptian Chronokrators (i.e. gods dominating specific time intervals) and (iii) Greek astronomy. The result is that the Chaldean planetary deities play the role of ‘‘spirits of hours’’ (and subsequently of entire days), combined with the order of planets as provided by Greek astronomy. The sequence of the days of the week is given by the following geometric construction described by the Roman historian Cassius Dio:

The seven planets are arranged in their traditional geocentric order on the seven vertices of a regular heptagon. Beginning from the Sun and tracing the star-shaped acute-angle regular heptagon the sequence of day-rulers of the planetary week is generated, as shown by Latin and sporadically Teutonic day names.

In the world-view of late antiquity and the Middle Ages, the concepts of affinity and correspondence were essential. Among the wide variety of such supposed relationships, one of the most venerable and long lasting was that between planets and metals, namely: Saturn ↔ lead (Pb, atomic number 82); Mercury ↔ mercury (Hg, 80); Sun ↔ gold (Au, 79); Jupiter ↔ tin (Sn, 50); Moon ↔ silver (Ag, 47); Venus ↔ copper (Cu, 29); Mars ↔ iron (Fe, 26). The first clear mention of connection between the seven planets and metals is found in Alexandrian writers, while the definitely accepted list of correspondences (the one mentioned above) appears firstly in a manuscript of a Byzantine alchemist of the 7^th century. Chaucer (14th century), in ‘‘The Canon’s Yeoman’s Tale’’ from his Canterbury Tales, describes this correspondence in the following lines:

The bodies sevene eek lo! hem heer anoon:

Sol gold is, and Luna silver we thrape,

Mars yren, Mercurie quik-silver we clepe,

Saturnus leed, and Jupiter is tin,

And Venus coper, by my fader kin!

Atomic theory is formulated in the late 18^thcentury and in the early 20^th century led to the association to each element of its atomic number, which represents the most characteristic quantification of elements’ physico-chemical identity. In the following figure the seven planets are arranged again in their traditional geocentric order on the seven vertices of a regular heptagon. If we connect these points following the order of increasing atomic number of the metals associated with the planets, we observe that a star-shaped obtuse-angle regular heptagon is formed.

As we have shown (see in the article’s full text for details), the probability to obtain this specific graph by pure chance is 1/360, while the probability to obtain any one of the three possible high-symmetry graphs which are the two aforementioned star-shaped and the one regular heptagons is 1/120, i.e. less than 1%.

As we have excluded the possibility for that to be a contemporary artefact or the result of ancient knowledge of unknown provenance, the mere coincidence is the only remaining explanation. However, the idea that ‘‘coincidences’’ involving events meaningfully connected in space and time occur more often than normally expected has a long history. In traditional civilizations, it was widely accepted that events are fundamentally interconnected because of ‘‘affinities’’ and ‘‘correspondences’’ rather than because of cause-and-effect relationships. The principle of causality has evolved, and in its present form dates only from the Scientific Revolution. In even the recent past, several investigators were driven to the hypothesis of the existence of other ways than causality for the meaningful interconnections of events. The Austrian zoologist Paul Kammerer formulated a ‘‘law of series’’, that similar events succeed one another (i.e., they are clustered in time) more often than expected, even where causal explanations for such a clustering are excluded. Later, Jung and Pauli introduced the principle of synchronicity to describe the tendency of events to coincide meaningfully in space and time.

The paradox of the planetary metals cannot be understood on the basis of causal relationships. It brings together physical factors—the geocentric angular speed of celestial bodies, physical properties of planets, physical and chemical properties of metals—with beliefs: myths related to gods of the ancient Middle East, astrological traditions of those civilizations, the geocentric concept itself. Only nowadays, with knowledge of atomic quantities, is the paradox evident. It is either meaningful and synchronistic, or it is sheer coincidence. Corroboration or refutation of this approach would depend on further research work on other anomalous events, for which the existence of a hidden causal origin is also highly unlikely.

This work has been initially published in the ‘‘Journal of Scientific Exploration’’. The link for the full-text article in the Journal’s site (volume 19, no 1) is:

http://www.scientificexploration.org/journal.html

You are also encouraged to contact the author for a personal copy.

Posted by:

YANNIS ALMIRANTIS

Institute of Biology

National Research Center for Physical Sciences ‘‘Demokritos’’

15310 Athens, Greece

e-mail: yalmir@bio.demokritos.gr

Chateau-Landon constellation in France joined the Gergeri constellation in Crete

2009-12-13T09:27:00.000-08:00

In the symposium held in the Municipality of Athens last October, we also presented the Chateau-Landon polycentric exhibition Croisees d'Arts in conjunction with the Gergeri Gargling Sky Pinacotheque in Crete

Croisees d'Arts was curated by Henri Fournier

see www.croiseesdarts.org/index.php

Greenfeast, work by Polyxene Kasda in the window of a Marbrerie in Chatean Landon, France

Croisees d'Arts 16-19/10/09

the whole town was a living gallery

the windows of the houses turned into art galleries

in the Croisees d'Arts exhibition curated by Henri Fournier

Ιστορίες των μέσων του 20ου αιώνα από Γιαδιάδες της Ηπείρου

2009-11-15T07:26:00.000-08:00

Η ομιλία της Μαριάνας Ζήκου στην ημερίδα των "Κήπων της Ουρανίας" στο Πνευματικό Κέντρο Αθηνών, 31 Οκτωβρίου του 2009. (στο πλαίσιο δραστηριοτήτων για το έτος Αστρονομίας από την UNESCO)

Πρόλογος

"Ελπίζω να μη σας φανεί υπερβολικά περίεργο και προπάντων αδιάφορο που διάλεξα να μιλήσω για τις γιαγιάδες αγρότισσες των ηπειρωτικών χωριών σε μια ημερίδα για την αστρονομία.
Ακούσαμε μέχρι τώρα για αστρονομικές αναφορές ποιητών και λογίων, για αρχαίες υπολογιστικές αστρονομικές μηχανές, μέχρι τις τελευταίες εξελίξεις στον χώρο της αστρονομίας από την κ. Κουστένη, την επίτιμη προσκεκλημένη μας.
Τώρα θέλω να σας δείξω μια εποχή στην οποία ο ουρανός και τα ουράνια σώματα είχαν για τους ανθρώπους που τα παρατηρούσαν μια πιο βιωματική και άμεση σύνδεση με τη ζωή τους. Είναι η αστρονομία μέσα από μια ανθρωπολογική και λαογραφική προσέγγιση."

Έρχομαι λοιπόν από την Ήπειρο για να σας δείξω τις γιαγιάδες της Ηπείρου να λένε ιστορίες από μακρινούς καιρούς και μακρινά μέρη, δηλαδή από τα μέσα του 20ου αιώνα όταν αυτές οι γιαγιάδες ήταν ακόμα νέα κορίτσια.

Αυτή είναι η Ήπειρος όπως φαίνεται από μια επεξεργασμένη δορυφορική φωτογραφία. Έχει πολλά βουνά, ψηλές βουνοκορφές, πολύ πέτρα αλλά και πολύ πράσινο, το περισσότερο από το οποίο δεν είναι καλλιεργήσιμο επειδή βρίσκεται σε απόκρημνες πλαγιές ή σε πετρώδες έδαφος. Εκεί δεξιά είναι η λίμνη των Ιωαννίνων "Παμβώτιδα", γύρω από την οποία είναι χτισμένα τα Γιάννενα.

Από όλες τις ιστορίες που άκουσα, διάλεξα σήμερα να σας μεταφέρω αυτές που ταιριάζουν περισσότερο στην περίσταση, από τρεις γιαγιάδες που ζουν στην Λιγοψά, στη Ζαγόρτσα και στο Πολύδωρο.

Ας γνωρίσουμε τις γιαγιάδες λοιπόν:

Δεκαετία του '50 στο πανηγύρι της Ζαγόρτσας η Κατερίνα Ζήκου, πρώτη στη σειρά μαζί με τις φίλες της. Έχει ράψει τα ρούχα και τις κάλτσες τις δικές της καθώς και των τριών κοπελιών που έχουν φορέματα στο ίδιο σχέδιο πατρόν. Η Κατερίνα έγινε η αρχιράφτρα όλης της περιοχής

Αυτοί εδώ είναι οι νέοι άντρες της Ζαγόρτσας, τους οποίους η Κατερίνα δεν είχε και σε μεγάλη εκτίμηση. Δεν παντρεύτηκε τελικά. Μου εκμυστηρεύτηκε το "γιατί" κάποια στιγμή: επειδή οι άντρες, λέει, βρομίζουν το σπίτι και οι γυναίκες κουράζονται να το καθαρίζουν.

Η κ. Κατερίνα ήταν πολύ φιλόξενη, εδώ μας ετοιμάζει τηγανίτες, πολλές τηγανίτες. Αφηγήθηκε με χιούμορ και θεατρικότητα την ζωή και τις σκέψεις της.

Δυστυχώς σήμερα η κ.Κατερίνα δε θυμάται πολλά από τα πράγματα που έκανε και όσα έζησε. Δε πρόλαβα να καταγράψω τις ιστορίες της μνήμης της παρά μόνο γραπτά.

Αντ' αυτού ο αδερφός της και η γυναίκα του, ο Τάσος και η Ρωξάνη, 76 και 74 χρονών αντίστοιχα, μίλησαν για την παρατήρηση του φεγγαριού που γινόταν για να δουν "πότε ήταν καιρός για κουβέντες".

Όποτε έβγαινε το φεγγάρι, έβγαινε κι ο κόσμος έξω, οι γυναίκες συζητούσαν στα πεζούλια. Τα πανηγύρια και η διασκέδαση που σήμερα έχουν συνδεθεί με τη νύχτα, γίνονταν μέρα λόγω έλλειψης ηλεκτρικού ρεύματος. Επίσης δεν υπήρχαν ακόμα οι βρύσες με νερό...

Η σύνδεση του νερού με το "βράδυ" μου προκάλεσε αρχικά περιέργεια, αλλά κατανόησα τελικά ότι για τους ανθρώπους που έζησαν εκείνα τα χρόνια στην ύπαιθρο είναι δύο έννοιες βαθιά συνδεδεμένες.

Δεύτερη στη κάτω σειρά είναι η Αθηνά Κλείτσα από την Λιγοψά. Δούλευε στα χωράφια από 8 χρονών μέχρι το 1957 που παντρεύτηκε και πήγε στη Γερμανία για 10 χρόνια.

Ο άντρας της Ηλίας, πέθανε πριν δύο χρόνια και τώρα ζει μόνη της στο χωριό, είναι 76 χρονών. Και η κ.Αθηνά ήταν απίστευτα φιλόξενη, μας έφτιαξε γλύκό ραβανί και μας το έβαλε σε μια λεκάνη για να το πάρουμε μαζί μας στα Γιάννενα.

Η κ.Αθηνά μίλησε για τον ουρανό, για να προσθέσει αμέσως μετά επίσης ...το νερό.

Η κ.Αθηνά δε γνωρίζει τη φωτορύπανση που κάνει τα αστέρια να φαίνονται λιγότερο λαμπερά- γι' αυτήν τα αστέρια απλά σταμάτησαν να υπάρχουν. Περιέγραψε τα αστέρια σαν τετράγωνα γιατί η έντονη λάμψη τους της έδιναν την εντύπωση ότι τα αστέρια έχουν γωνίες.

Αφού την ρωτάω για τον ουρανό συνεχίζει σχεδόν φυσικά την εξιστόρησή της και περνάει κι αυτή όπως και άλλες γιαγιάδες, στο νερό. Ο λόγος είναι αυτός που εξήγησε και ο κ.Τάσος -το φως και το νερό ήρθαν σχεδόν ταυτόχρονα στα ηπειρωτικά αυτά χωριά μετά τη δεκαετία του '70 με αποτέλεσμα να συνδέονται συνειρμικά στη μνήμη όσων έζησαν αυτή τη μεγάλη αλλαγή.

Και πώς μετρούσαν τον χρόνο;

Ο ήλιος μετρούσε τον χρόνο της δουλειάς τους. Μόνο όταν αυτός βασίλευε τελείωνε η δουλειά στο χωράφι. Τα ρολόγια ήταν πολυτέλεια και όχι αναγκαιότητα. Η κατανομή του χρόνου και ο τρόπος που τον αντιλαμβάνονταν ήταν πολύ διαφορετικός από τον δικό μας σήμερα.

Η τρίτη και τελευταία γιαγιά λέγεται Ευφροσύνη Πάκου και την συναντήσαμε τις Απόκριες του 2009 στο χωριό Πολύδωρο μαζί με τον άντρα της τον κ. Δημήτρη. Σήμερα είναι 86 χρονών και λατρεύει τα παιδιά. Σε όλες τις φωτογραφίες της είναι μαζί με παιδιά -όμως δε μπόρεσε να κάνει δικά της.

Παρ' όλα αυτά μεγάλωσε όλα της τα ανίψια και υιοθέτησε ένα από τα παιδιά της αδερφής της.

Εδώ είναι στον γάμο της. Δε φορά νυφικό γιατί η μητέρα της είχε σκοτωθεί πριν λίγο καιρό πέφτοντας από το μουλάρι τους. Εντελώς τυχαία και προς μεγάλη μου έκπληξη όταν άρχισε να μου περιγράφει πόσο όμορφο ήταν το σκούρο μπλε φόρεμά της με τα κεντημένα ασημί λουλούδια που φορούσε στον γάμο της, μου ανέφερε το όνομα της ράφτρας που της το είχε φτιάξει: ήταν η Κατερίνα, η αρχιράφτρα της Ζαγόρτσας από την οποία και η ίδια έμαθε να ράβει κάλτσες.

Φυσικά και η κ.Φρόσω με τάισε πριν φύγω. Αβγά από τις κοτούλες και ντομάτες με κρεμμύδια από τον κήπο. Μου έδωσε και πολλά ρόδια με σταφύλια για να πάρω μαζί μου.

Στο παρακάτω βίντεο η γιαγιά Φρόσω και ο παππούς Δημήτρης διηγούνται μαζί συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλον, για τον λύκο και την αλεπού. Η περιγραφή είναι πολύ ζωντανή:

Είναι τρομερό πώς τα ζώα έφυγαν από τις περιοχές που γινόταν ο πόλεμος της Γιουγκοσλαβίας. Συνηθισμένοι στον καφέ σκούρο λύκο, ο άσπρος λύκος που έφτασε τότε στην Ήπειρο, φάνηκε τόσο περίεργος για τους αγρότες κ κτηνοτρόφους που τον θυμούνται και τον αναφέρουν μέχρι σήμερα.

Στη συνέχεια η κ. Φρόσω διηγείται μια ιστορία για το πώς έφτιαχναν κάρβουνα και τα πουλούσαν στους γύφτους στα Γιάννενα, κρυφά από την Αστυνομία.

Εδώ οι άνθρωποι κοιτάζουν τον ουρανό και μυρίζουν τον αέρα όχι για κουβέντα (όπως εξιστόρησε η γιαγιά Ρωξάνη), ούτε για να δουν τον χρόνο (όπως διηγήθηκε η κ.Αθηνά), αλλά για να καταδώσουν!

Urania's Gardens Conference in the Municipality of Athens, 31/10/09

2009-11-15T06:59:00.000-08:00

Maria Prinianaki {Crete}, Polyxene Kasda, Athena Cousteni, Chrysa Vathianaki{Crete}

during the break

Astrophysicist Athena Cousteni was our guest of honour

Urania's gardens collaborators

from left to right

Vassiliki Sofra, Theofanis Raptis, Chrysa Vathianaki {Crete}

Katerina Kaltsou {Thrace}, Polyxene Kasda

Mariana Zikou {Ioannina}, Athena Cousteni, Yannis Almirandis, Poly Hatjimanolaki, John Kontos

Gargling Sky: the star walkers 09

2009-11-15T06:52:00.000-08:00

The streets of Gergeri, Crete are paved with stars, by the local Youth of the Municipality of Rouvas {president: Efi Koutentaki, org.: Maria Prinianaki}, constellations that link the sites of the International Pinacotheque of Gergeri, which was curated, in August 2009, by Polyxene Kasda and Chrysa Vathianaki.

Γάργαρος Ουρανός: ο Δρόμος των Άστρων

2009-11-15T06:11:00.000-08:00

Η Νεολαία του Τοπικού Συμβουλίου Νέων του Δήμου Ρούβα με πρόεδρο την Έφη Κουτεντάκη και διοργανώτρια την Μαρία Πρινιανάκη, στρώνει τον Δρόμο των Άστρων που ενώνει τα διάφορα σημεία της Διεθνούς Πινακοθήκης Γάργαρος Ουρανός στη Γέργερη 09, που επιμελήθηκαν, για το Έτος Αστρονομίας 09, η Πολυξένη Κασδά και η Χρύσα Βαθιανάκη.
Τα σοκάκια της Γέργερης στρώθηκαν με αστερισμούς και οι νερόμυλοι μετατράπηκαν σε πινακοθήκες

Γάργαρος ουρανός: Ο Δρόμος των Άστρων

2009-11-15T05:43:00.000-08:00

Γιώργου Ζούμπου: " Συμβάντα στον κερκυραϊκό Ουρανό μέσα από τις "Καθημερούσιες Ειδήσεις" του Παναγιώτη Σαμαρτζή (1854- 1867)"

2009-11-03T10:36:00.000-08:00

Ο Παναγιώτης Σαμαρτζής (1797 - 1871) σε απεικόνιση του Νικολάου Καντούνη

Ο Παναγιώτης Σαμαρτζής του Σπυρίδωνος, στον οποίο οφείλουμε τις «Καθημερούσιες Ειδήσεις» γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1797. Στην Κέρκυρα έζησε από το 1823 ως το θάνατό του το 1871. Με πράξη της Γερουσίας, από τις 17 Μάη του 1832, ονομάστηκε Ιόνιος πολίτης (από το 1815 ως το 1864 τα Ιόνια Νησιά αποτελούσαν τυπικά ανεξάρτητο κράτος υπό αγγλική «προστασία». Ουσιαστικά επρόκειτο για αποικιακό καθεστώς).
Στην Κέρκυρα, με μορφή ημερολογίου, κατέγραφε λεπτομερειακά τις «Καθημερούσιες Ειδήσεις»• τα συμβαίνοντα γεγονότα στο νησί (και στο εξωτερικό, με παραπομπές), από το 1854 ως το 1867.
Ο Παναγιώτης Σαμαρτζής είχε πολλές περιπέτειες στη ζωή του. Στη Ήπειρο όπου μεγάλωσε, όταν έπεσε ο Αλή Πασάς, οι Τούρκοι σκότωσαν τον πατριό του και η μητέρα του πέθανε από τις κακουχίες. Τότε, μπαρκάρησε με τ’ αδέλφια του σε ένα ζακυνθινό μπρίκι, και σε 28 μέρες έφτασε στην Ανκόνα. Εκεί επιχείρησε ν’ ανοίξει ένα ξενοδοχείο, αλλά απέτυχε κι έχασε πολλά χρήματα.
Το 1823 εγκατασταθηκε στην Κέρκυρα, όπου συνεταιρίστηκε με τον αδελφό του, ανοίγοντας ένα κατάστημα κιγκαλερίας, «κερδίζων τα ελέη του Θεού», καθώς γράφει στην αυτοβιογραφία του. Αργότερα, τα παιδιά του με αυτή την επιχείρηση, θα γίνουν προμηθευτές της Βασιλικής Αυλής.

Η Κέρκυρα με το Παλιό Φρούριο στο βάθος από το ύψος του Νέου Φρουρίου (περίοδος
Αγγλοκρατίας)

Οι «Καθημερούσιες Ειδήσεις» αποτελούνται από πέντε πυκνογραμμένους χειρόγραφους τόμους, από χίλιες περίπου σελίδες ο καθένας. Οι τρείς βρίσκονται στην κατοχή του Γιώργου Κάρτερ, απογόνου του Σαμαρτζή, ο οποίος και επιμελήθηκε το 2000 μια έκδοση επιλογής των «Ειδήσεων» από το Ε.Λ.Ι.Α. Μέσα σε αυτούς τους τόμους υπάρχουν οι καταθέσεις του Σαμαρτζή, ως αυτόπτη μάρτυρα, ασήμαντων αλλά και πολύ σημαντικών γεγονότων εκείνης της εποχής, με ξεχωριστό ιστορικό ενδιαφέρον να έχουν, οι συγκλονιστικές αναφορές του στα γεγονότα της Ένωσης των Ιόνιων νησιών με την Ελλάδα το 1864. Ιδιαίτερο ένδιαφέρον έχουν, επίσης, οι μαρτυρίες του για τη ζωή των Άγγλων στην Κέρκυρα, όπως και οι ειδήσεις σχετικά με τον Διονυσιο Σολωμό και τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Θέατρο «Σαν Τζιάκομο».
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Παναγιώτης Σαμαρτζής είναι παππούς του ζωγράφου Γεωργίου Σ. Σαμαρτζή.

Ας δούμε λοιπόν μερικές από τις «Καθημερούσιες Ειδήσεις» οι οποίες παρουσιάζουν αστρονομικό ενδιαφέρον:
1854 – Τη 11η Σεπτεμβρίου:
Εφάνη εις τον ουρανόν τας ώρας 9 την νύκτα, ημέρα της Υψώσεως του Τιμίου και ζωοποιού Σταυρού, κατά το μέρος της δύσεως μια φλοξ ως γλώσσα και ανεβοκατέβαινε και ήτο πολύ λαμπρά και την είδον κάμποσοι και απέδωσαν (το φαινόμενον) εις την μεγάλην σφαγήν όπου γίνεται (εις Κριμαία).

1856 – Τη 1η Οκτωβρίου:
Έγινεν έκλειψις σελήνης τας ώρας 11 της νυκτός, ήτο δε και πανσέληνος. Όπου έγινε μέγα σκότος και ήτο πλήθος λαός εις τον δρόμον και εθαύμαζεν. Διήρκεσε έως την αυγήν.

1856 – Τη 20η Οκτωβρίου:
Εφάνη μετέωρον εις τον ουρανόν τας ώρας 8 παρά ¼ της νυκτός. Επαρουσιάσθη κατά πρώτον μία λάμψις ήτις μετεβλήθη εις λευκήν γραμμήν και ευθείαν και διέμεινεν ολίγον. Ο λαός περίεργος εθαύμαζε θεωρών αυτό το σημείον κατά Δυσμάς και το οποίον ολίγον κατ΄ολίγον διελύθη και έγινεν άφαντον. Τις οίδε τι φανερώνει αυτό.

1857 – Τη 31η Μαϊου
Έγινεν προς τας 10 ½ π.μ. μια ραγδαία βροχή μετά χαλάζης, όπου ο ουρανός εθόλωσε … Προς τας 2 ώρας εκβήκεν ο ήλιος, αλλά πιθανόν αυτός ο καιρός να επροξένησε μεγάλας ζημίας εις τα σπαρτά, φυτά κ.λ.π. Και ο λαός λέγει ότι αυτά είναι αποτελέσματα του Κομήτου, τις οίδε αν είναι ορατός εις ημάς και ότι αστρονόμος τις προφήτευσε ότι έως 1/13 Ιουνίου μέλλει κάτι να συμβή …

1857 – Τη 17η Νοεμβρίου
Εφάνη εις τον ουρανόν τας ώρας 7 της νυκτός τριγύρω της Σελήνης η συνήθως λεγομένη Δόξα με διάφορα χρώματα και όλοι έμειναν έκθαμβοι, διότι δεν είδαν ποτέ, ούτε οι γέροντες δεν το ενθυμούνται εις τας ημέρας των. Τις οίδε τι δηλοί αυτό … Κι ακολούθως έγινεν άφαντον. Ούτε εφάνη άλλοτε.

1858 – Τη 3η Σεπτέμβρίου
Άδεται ότι προς τας 7 μ.μ. εμφανίζεται κομήτης ως αστήρ με ουράν και βαίνει προς δυσμάς και πλήθος λαού τον είδεν. Ομοίως ενεφανίσθη και την 4 τρεχ. την αυτήν ώραν και εις το ίδιον μέρος, πλην ο καιρός ήτο σκοτεινός και δεν εφαίνετο καλώς. Αλλά τη 5 τρέχ. Προς τας 7 ½ μ.μ. εφάνη προς τον βορειοδυτικόν ορίζοντα πολύ καθαρός. Τις οιδε αν εφάνη και εις τας 6 τρέχ. Διότι ήτο σκοτεινός ο ορίζων. Ομοίως εφάνη και τη 7 τρέχ. Την αυτήν ώραν και εις το ίδιον μέρος. Τις οίδε τι να φανερώνει αυτός ο κομήτης• ή την πτώσιν της Βασιλείου τινός ή ακαταστασίας. Πως το εξηγεί ο λαός ή οι πεπαιδευμένοι άνθρωποι; Άδεται προσέτι, ότι φαίνεται και προς τας 4 ώρας της αυγής. Τις οίδε αν είναι αυτός. Αλλ΄ αυτός είναι και όσον πηγαίνει η ουρά του μεγαλώνει. Τις οίδε, εξ άλλου, αν εξακολουθεί να φαίνεται, διότι δεν ηκούσθη πλεόν περί αυτού. Πιθανόν να διελύθη.

Το λιμάνι του Μαντρακιού με τροχήλατο ατμόπλοιο σε πρώτο πλάνο (πιθανόν το
Επτάνησος)

1866 – Τη 16η Μαϊου
Εφάνη τας 7 ½ μ.μ. εις τον ουρανόν προς Δυσμάς άστρον λαμπρόν θεωρώντας το ο λαός και θέλουν να είπουν ότι είναι κομήτης διευθυνόμενος προς το μέρος της Ιταλίας. Και το απέδωσαν εις τον προσεχή πόλεμον μεταξύ Αυστρίας και Ιταλοπρωσσίας.

1866 – Τη 4η Νοεμβρίου
Μανθάνομεν δια των σκοπών, οίτινες περιεφέροντο την νύκτα, ότι μετά το μεσονύκτιον εφάνησαν εις τον ουρανόν άστρα πολλά λαμπερά και περιγράφουν ότι, πρώτον εφάνη ως εν ξίφος, ακολούθως στέφανος και τέλος, οι αστέρες εσυγκρούοντο ανάμεσόν τους, κάμνοντες μίαν λάμψιν. Τέλος ηνωθέντες έγιναν ως μια σφαίρα μεγάλη διευθυνομένη προς Ανατολάς. Μετά ταύτα διελύθησαν και διεσκορπίσθησαν. Τις οίδε τι εφανέρωναν αυτά τα σημεία.

Η πόλη της Κέρκυρας και το λιμάνι από το Βίδο

1867 – Τη 22 Φεβρουαρίου
Έγινεν έκλειψις ηλίου τας ώρας 10 και ¾ π.μ. Με το να ήτο ο καιρός βροχερός, ο λαός εθαύμασε, ιδών δια μιας σκότος, το οποίον όμως διήρκεσε ολίγον.

Στις παραπάνω αναφορές θα πρέπει να προσθέσουμε μερικά διευκρινιστικά σχόλια. Έτσι, για την αναφορά της 1ης Οκτώβρη του 1856 ότι «Έγινεν έκλειψις σελήνης,… ήτο δε και πανσέληνος», επισημαίνεται ότι η έκλειψη σελήνης γίνεται μόνον όταν έχουμε πανσέληνο.
Ο κομήτης που αναφέρεται στις 17 Νοέμβρη 1857 είναι ο κομήτης του Brorsen. Ανακαλύφθηκε από τον δανό αστρονόμο Theodore Brorsen στις 26 Φλεβάρη 1846 και είχε περίοδο σχεδόν πεντέμισυ χρόνια. Εμφανίστηκε για τρίτη φορά στις 18 Μάρτη 1857 και ήταν ορατός μέχρι τον Ιούνη. Ξαναεμφανίστηκε άλλες τρεις φορές και μετά το 1890 χάθηκε.

Βροχή διαττόντων σε γκραβούρα του 19ου αιώνα

Ο κομήτης τον οποίο αναφέρει ο Σαμαρτζής στις 3 Σεπτέμβρη 1858 είναι ο κομήτης του Donati ο οποίος ανακαλύφθηκε από τον ιταλό αστρονόμο Giovanni Battista Donati στις 2 Ιούνη του 1858 και μετά το πέρασμα του Μεγάλου Κομήτη στα 1811 ήταν ο λαμπρότερος του 19ου αιώνα και ο πρώτος που φωτογραφήθηκε. Βρέθηκε στο πλησιέστερο προς τη Γη σημείο στις 10 Οκτώβρη του 1858 και η επιστροφή του αναμένεται κατά το έτος 3811.
Οι περιγραφές των σκοπών στις 4 Νοέμβρη 1866 αναφέρονται σε βροχή διαττόντων η οποία είναι γνωστή ως «βροχή των Λεοντιδών». Η βροχή αυτή παρατηρείται στα μέσα Νοεμβρίου (ο Σαμαρτζής χρησιμοποιεί το ισχύον τότε παλιό ημερολόγιο το οποίο κατά τον 19ο αιώνα έχει διαφορά 12 ημερών από το νέο) και οφείλεται στη διάβαση της Γης από την περιοχή όπου βρίσκονται υπολείμματα του κομήτη Temple-Tuttle. Ο κομήτης αυτος ανιχνεύθηκε το

Το σημείωμα του παπα Σαβανή για τη βροχή των Λεοντιδών του 1866

Δεκέμβρη του 1865 ενώ υπάρχει καταγραφή του από το 1366.
Για την ίδια βροχή έχουμε γραπτό του ιερέα παπά Γιαννη Σαββανή στο χωριό Κορακιάνα της Κέρκυρας ο οποίος παρατήρησε το φαινόμενο μετά τα μεσάνυχτα 1 προς 2 Νοέμβρη. Το κείμενο του παπά Σαββανή, σχολιασμένο από τον καθηγητή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Ιωάννη Σειραδάκη και την μεταπτυχιακή φοιτήτρια Αναστασία Μεταλληνού δημοσιεύτηκε το Δεκέμβρη του 1999 στο περιοδικό «Ουρανία» το οποίο εκδίδει η «Αστρονομική Εταιρεία της Κέρκυρας».

Ξυλογραφία η οποία αναπαριστά τη βροχή των Λεοντιδών του 1799

Το κείμενο του παπά Σαββανή με κάποιες γλωσσικές διορθώσεις γράφει τα εξής:

Ο κομήτης του Donati

«Το ξημέρωμα της βραδιάς από μία προς δύο Νοεμβρίου 1866, τρεις η ώρα μετά τα μεσάνυχτα κι ενώ ο ουρανός ήταν καθαρός και ανέφελος άρχισαν τα αστέρια να πολεμούν, πέφτοντας το ένα κατά του άλλου, αφήνοντας φως σαν σκοινί και (με κατεύθυνση) από την Ανατολή προς τη Δύση, αδιάκοπα μέχρι τις έξι ώρα την αυγή, οπότε και έπαυσε το φαινόμενο (την αιτία) του οποίου κανείς δεν γνωρίζει εκτός από τον Ποιητή του οποίου η δόξα εις τους αιώνες. Αμήν».

Η βροχή των Λεοντιδών το 1998

Ο Γιώργος Ζούμπος είναι Μαθηματικός και Διδάκτωρ Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου

Από το ιστολόγιου του Νόστου: Πλατάνιν, το μεγαλόπρεπο ουράνιο φαινόμενο στην παράδοση της Κύπρου

2009-11-02T04:04:00.000-08:00

Το πλατάνιν είναι ένα ουράνιο μεγαλόπρεπο φαινόμενο με βαθιές ρίζες στην παράδοση της Κύπρου. Σύμφωνα προς τη λαϊκή πεποίθηση, εμφανίζεται το βράδυ της 5ης προς την 6η Αυγούστου, δηλαδή κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Το βλέπουν όμως μόνον οι τίμιοι και οι πραγματικά δίκαιοι άνθρωποι.Για την ονομασία του φαινομένου, μερικοί θεωρούν ότι ονομάστηκε έτσι επειδή ομοιάζει προς τον πλάτανο. Ωστόσο προέρχεται μάλλον από την λέξη πλατάνα ( η ) , που σημαίνει το ασημένιο κάλυμμα των ιερών εικόνων, ή από το πλατύς (πλαταίνω ).Το πλατάνιν είναι θρησκευτική δοξασία. Είναι το άνοιγμα του ουρανού ( των επουράνιων ), οπότε στιγμιαία φαίνεται ο Χριστός να κάθεται σε θρόνο Δόξας, μέσα σε υπέρλαμπρο φως, περιστοιχιζόμενος από αγγέλους, την Παναγία, και αγίους. Συμβολίζει δε την μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος Θαβώρ. Το φαντασμαγορικό αυτό θέαμα διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα και σύμφωνα προς διηγήσεις όσων ισχυρίζονται ότι το είχαν δει, το εκπεμπόμενο φως ήταν τόσο έντονο ώστε η νύκτα ομοίαζε προς μέρα με λαμπρό ήλιο. Το εκτυφλωτικό φως φαινόταν ότι " κυλούσε ", όπως ένας ορμητικός τεράστιος ποταμός, με κατεύθυνση από ανατολή προς την δύση. Το φως ωστόσο δεν ήταν παρόμοιο με του ήλιου αλλά είχε μια έντονη λευκότητα.Πιστεύεται ακόμη ότι την στιγμή του φαινομένου αυτού όποιος προλάβει ( από όσους βέβαια μπορέσουν να το δουν και να συνέλθουν από την έκπληξη ) να κάμει μια ευχή, η ευχή του αυτή πραγματοποιείται. Μάλιστα μια από τις πολλές ιστορίες που λέγονται αναφέρει ότι κάποτε μια γυναίκα που είδε το πλατάνιν ζήτησε χίλια σακούλια χρυσάφι. Δεν πρόλαβε όμως παρά να ψιθυρίσει τις πρώτες δυο λέξεις της ευχής της, οπότε την επόμενη βρήκε να την περιμένουν ... χίλια άδεια σακιά!Πολλοί πιστεύουν ότι το φαινόμενο αυτό δεικνύει τον δοξαστικό τρόπο με τον οποίο θα επανεμφανιστεί ο Χριστός στην γη κατά την δευτέρα Παρουσία.Όπως ελέχθη το πλατάνιν εμφανίζεται το βράδυ της 5ης προς την 6η Αυγούστου, όμως μετά τα μεσάνυχτα. Σε παλαιότερες εποχές (μέχρι τη δεκαετία του '70 ) πολλοί άνθρωποι στη Κύπρο ξαγρυπνούσαν κατά το βράδυ αυτό, ή πλάγιαζαν στις οροφές ή στις αυλές των σπιτιών και στο ύπαιθρο, με την προσδοκία να δουν το πλατάνιν. Όμως ελάχιστοι κατορθώνουν να το δουν, αφού πολύ λίγοι είναι οι τίμιοι και οι δίκαιοι άνθρωποι. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου μεταξύ ομάδας ανθρώπων ένας ή δυο ισχυρίζονται ότι το είχαν δει, ενώ οι υπόλοιποι δεν έβλεπαν απολύτως τίποτα. Συνεπώς, πεποίθηση είναι ότι το φαινόμενο συμβαίνει πάντοτε , κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, κι από τους ανθρώπους εξαρτάται εάν θα μπορέσουν να το δουν.

Α. Π. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

The platanin is a magnificent celestial phenomenon with deep roots in the tradition of Cyprus. According to popular belief it appears on the evening of the 5th to the 6th of August, that is, at the feast of the Transfiguration of Christ. However, only the truly honest and righteous people can see it. Some believe that that name of the phenomenon derives from the word platani which means plane-tree in Greek, because it is similar to a huge bright tree that looks like the plane-tree. However it probably derives from the word platana, which means the silver cover of the sacred icons, or the word plati which means broad and the verb word plateno ( I broaden).
The platanin is religious belief. It is the opening of the sky (the heavens), at which time, for a brief moment Christ can be seen sitting on the Throne of Glory, in splendid light surrounded by angels, the Virgin Mary and saints. It symbolizes the Transfiguration of Christ on Mount Thavor. This fabulous spectacle lasts only for a matter of seconds. According to the narrations of those who argue that they had seen it, the emitted light coming from it is so intense, that the night is similar to a day with a bright sun. The dazzling light seemed to "flow" like a huge impetuous river, with direction from east to west. The light, however, was not similar to the sun but had an intense whiteness.
It is also believed that during the time that this phenomenon occurs, whoever finds the time ( those of course who are able to see it and overcome their surprise) to make wish, this wish will become a realization. One of the many stories that are being told states that once a woman who saw the platanin asked for one thousand bags of gold. However she manage to only whisper the words one thousand bags and so the next day she found one thousand empty sacks waiting for her!
Many believe that this phenomenon indicates the glorious way in which Christ will reappear on earth during the Second Coming.
As stated before, the platanin appears on the evening of the 5th to the 6th August, but only after midnight. In earlier times (up until the 70's) many people in Cyprus stayed up during this night, or lie down on the roofs or in the yards of their houses or outdoors, with the anticipation to see the platanin. However few people managed to see it, since very few are the people who are honest and righteous . There are also cases where in a group of people, one or two claim that they had seen it, while the others did not see anything. So, it is believed that the phenomenon always occurs during the feast of the Transfiguration of Christ, but it depends on each individual as to whether he/she can see it or not.
A.P.
Great Cyprus EncyclopaediaTranslated from Greek by noctoc

Αντιγράψαμε από το ιστολόγιο του Νόστου, στο:

http://noctoc-noctoc.blogspot.com/2009/08/platanin-magnificent-celestial.html

Urania's Gardens 31/10/2009, Municipality of Athens

2009-10-29T06:08:00.000-07:00

The invitation and program

I glanced at the endless space of the universe

by Luisella Carretta

music by Fulvio Pereda

Urania's Gardens conference in Athens

2009-10-24T04:14:00.000-07:00

URANIA'S GARDENS

MUNICIPALITY OF ATHENS

TRITSIS CONFERENCE HALL

AKADIMIAS 50

31/10/09

10a.m-3p.m

Guest of Honour: astrophysicist Athena Coustenis

research dir. CNRS and LESIA, Paris Observatory

Antonis Papantoniou

CODE LEXOMORPHES by P. Kasda

2009-10-24T02:38:00.000-07:00

Lexomorphes: the mathematical/iconic dimension of Greek language

ONOMA, ELPIDA, PSYCHE, ANTHROPOS

the pythagorean structure of the word Onoma generates an amphora

the word Elpida [hope] generates a leaf

the word Psyche generates the butterfly

the word Anthropos, the eagle

ONOMA, ELPIDA, PSYCHE, PILOS, SAGAPO, ELPIDA, ANTHROPOS

could the numerical Lexomorphes be suggested as a code for interdimensional communication?

ONOMA, ELPIDA , KERAMIKI TECHNI, ANTHROPOS, FOURNOS, SIDIRODROMOS, KALO TAXIDI

Polyxene Kasda's Lexomorphes will be presented in the 31/10 U conference at the Municipality of Athens

The Lexomorphes are derived from the Pythagorean structure of Greek names.

Architectural applications in coop. with Illustrator Antonis Papantoniou and architect Anna Sitra

the 31/10 conference program in the municipality of Athens

2009-10-22T13:57:00.000-07:00

Gergeri and Chateau-Landon constellations

2009-10-22T13:32:00.000-07:00

A sudden leap in the concept was made on the 16th of October and the artistic constellation of Gergeri found a mate in the artistic constellation in Chateau-Landon, France. The link will be presented in the conference Urania's Gardens, which will be held on the 31st of October in the Cultural Center of the Municipality of Athens.

Professor of astrophysics in the University of Crete Yannis Papamastorakis during his intervention titled The Universe from Crete, outside the Foyer of Gergeri on August 26/2009

Dev' s gate

2009-10-22T13:20:00.001-07:00

Dev Udaiyan's painting: Gergeri 3050

We found Dev's Gate in Gergeri while going from the Foyer 1 to the Watermill 2

Gergeri internatioonal collection, August2009, Municipality of Rouvas, Crete

2009-10-12T00:18:00.000-07:00

Campus [4] work by Rena Mataliotaki, from Crete and sculptures by Nikos Kapsalis, from Gergeri, Crete

Anastasidon Watermill [3] Chrysa Vathianaki, from Heraklion,Crete, in front of her installation

Going from one exhibition place to the other, following the star constellations, painted, by the youth of Gergeri, on the streets and installed, with ribbons, on the walls of the houses of the village

PXK Zephiroula, my {Polyxene} car was there

International Pincotheque of Gergeri, Crete

2009-10-07T09:59:00.000-07:00

Messakos Watermill2
On the window, work on Plexiglass by Alessandro Cardinale, Venise, Italy

The Foyer1, photo by Dores Sacquegna Italy

The Foyer1

Work by Angioletta DeNitto, Mesagne, Brindisi, Italy,

courtesy of Primo Piano Living Gallery, Lecce, Italy

The Foyer1

Sculpture by Gheorge Zaharia, Romania

and painting of the trace of a meteorite in Gergeri by Bassiliki Sofra from Athens

Le Foyer1

Scuplture by Christos Alevras from Thessaloniki,Greece, paintings by Alberto Casiragay from Leche, Italy, Dev Udaiyan from India and B. Sofra from Athens Greece

Gargling Sky international Pinacotheque of the Municipality of Rouvas, Gergeri, Crete

2009-10-07T09:26:00.000-07:00

in the Messakos Watemill 2,
work by Cristine Gori from Venise, Italy and on the side,work by Hera from N.Y,U.S.A

Messakos Watermill 2, work by Rye Ilseon and Rye Ilji from Korea and Dellavilla from Paris, France

Messakos Watermill 2

Athena Tsiblostefanaki from Crete, Dellavilla from France, Manolis Prinianakis from Crete, Bechara from France

Campus 4
Georges Syrakis from Athens, Greece, Lena Kelekian, Hilda Kelekian from Lebanon

Sculpture by Sifakis, Crete

Campus 4

Aggelika Korovessi from Athens, Greece, Fausta Squatriti from Milano,Italy, Hagop Sulahian from lebanon and Gefso Papadaki from Athens, Greece

Gargling Sky 2009, Gergeri, Crete

2009-10-07T02:12:00.000-07:00

Part of the international pinacotheque of the municipality of Rouvas. [Campus 4]
works by Easton Houle and DavidRoche from Canada, U.S.A,
Doustikhah and Picazo from K-DrozParis, France
Virginia Videa from Romania,
Piero Ferroglia from Torino,
Khurshid Saleem from New York, U.S.A
Romero, K-Droz Paris, France

Salutation from Homo Ludens Team [Urania's Gardens 5]

The polycentric international Pinacotheque of the municipality of Rouvas in Gergeri

2009-10-02T01:45:00.000-07:00

welcoming Gargling Sky artists in Gergeri, Forest of Rouvas, Crete, Auguwt 2009

2009-10-01T23:51:00.000-07:00

GARGLING SKY, GERGERI, 2009

2009-10-01T23:32:00.000-07:00

Urania's Garden nb.2
Gargling Sky in Gergeri, Municipality of Rouvas, Crete, August 2009.

The mountainous village Gergeri, in central Crete, becomes an international pinacotheque, in the form of a constellation.
Curated by Polyxene Kasda {Athens} and Chrysa Vathianaki {Crete}
with the collaboration of K-Droz , artistic association {Paris}, rivista Poesia e Spiritualita {Milano}

We thank the selected artists, from all-over the world, who have donated their works to the Municipality of Rouvas.

France
K-Droz, Paris
Dellavilla, Fournier Claudine, Jaquemart Michel, Legrand Marie-PierreLevine Colette, Métier Monique, Bregent Edwige, Monreal Rafael, Picazo Sara, Romero Miriam, Soler Estela, Vial Magdalena, Winter Sonia

Italy
Poesia e Spiritualita
Daniela Tomerini, Fausta Squatriti, Michele Cannao’, Alberto Schiavi
Luisella Carretta, Alberto Casiragay

Italy
Cristina Gori, Alessandro Cardinale, Piero Ferroglia,
Angioletta De Nitto {Primo Piano Living Gallery}

Romania
Virginia Videa, Gheorghe Zaharia,
Grama Gabriel Valemtin

Iceland
Dadi Guobjornsson,

India
Dev Udaiyan

Australia
Annee Kelly

Lebanon
Lena Kelekian, Hilda Kelekian, Hagop Sulahian

Caribbean
Roopnarine Geeta

Canada
Houle Daniel JAYD, Houle Easton, Roche David

Korea
Ruy Ilseon, Ruy Ilji

New York
Hera. Khurshid Saleem

Greece
Georges Syrakis, Gefso Papadaki, Christos Alevras, Vassiliki Sofra,
Aggelika Korovessi, Antonis Papantoniou, Manolis Priniarakis,
Rena Mataliotaki, Athena Tsiblostefanaki,
Chryssa Vathianaki, Polyxene Kasda
.

GARGLING SKY, GERGERI 2009

2009-10-01T23:04:00.000-07:00

Urania's Garden nb.2

Gargling Sky 2009 in Gergeri,

Municipality of Rouvas, Crete

Gergeri, the mountainous village of central Crete becomes an international pinacotheque, in the form a of a constellation

Curated by Polyxene Kasda {Athens} and Chrysa Vathianaki {Crete},

with the collaboration of the artistic association K-Droz in Paris and Poesia e Spiritualita review in Milan

We thank the selected artists who have donated their works to the Municipality of Rouvas

France
K-Droz, Paris

Dellavilla, Fournier Claudine, Bechara, Jaquemart Michel, Legrand Marie-PierreLevine Colette, Métier Monique, Bregent Edwige, Monreal Rafael, Picazo Sara, Romero Miriam, Soler Estela, Vial Magdalena, Winter Sonia

Italy
Poesia e Spiritualita

Daniela Tomerini, Fausta Squatriti, Michele Cannao’, Alberto Schiavi
Luisella Carretta, Alberto Casiragay

Cristina Gori, Alessandro Cardinale, Piero Ferroglia,
Angioletta De Nitto {Primo Piano Living Gallery}

Romania
Virginia Videa, Gheorghe Zaharia,
Grama Gabriel Valemtin

Iceland
Dadi Guobjornsson,

India
Dev Udaiyan

Australia
Annee Kelly

Lebanon
Lena Kelekian, Hilda Kelekian, Hagop Sulahian

Caribbean
Roopnarine Geeta

Canada
Houle Daniel JAYD, Houle Easton, Roche David

Korea
Ruy Ilseon, Ruy Ilji

New York
Hera. Khurshid Saleem

Greece
Georges Syrakis, Gefso Papadaki, Christos Alevras, Vassiliki Sofra, Antonis Papantoniou
Aggelika Korovessi, Manolis Priniarakis,
Rena Mataliotaki, Athena Tsiblostefanaki,
Chryssa Vathianaki, Polyxene Kasda
.

Project Grandmothers, by Mariana Zikou, North Greece

2009-09-20T03:10:00.000-07:00

Grandmothers

Girls who lived in the villages of Epirus made in the middle of the 20th century ravishing artifacts. Now in 2009 I met them as grandmothers in the same villages. They kept their handmade rugs (kilimia) in chests (baoula). I asked them to choose one “kilimi” and narrate whatever they wanted about it and about their lifes.
Handicrafts represent a wide and prominent category of material cultures. The weaving textures, the patterns, the stuff and the fiber colors of a rug, may testify the place from which it comes from, comprising this way features and other informations of cultural identities. As in every artifact that follows a long life tradition, the traditional handicraft is a work closely related with the place where it were made and the people who made it.
The weaving art is a universal expression of human civilization. Every culture adjust this craft in their natural and social reality. Geophysical elements as climate and time or social elements as morals, religion and economy, have their traces in artifacts of material culture like rugs.
In the county region of Ioannina there are many villages with tradition in woolen weft-knitted, made by women. Knitting and broidery were a womanly domestic work for every age, used also as pastime. Women that lived in traditional societies weaved to decorate their houses, made clothes and worked the loom.
In modern societies these needs of cloth wear and house decoration are supplied by the industry. However the girls in the villages who used to weave and knit, kept on living. They became grandmothers…

As in ancient times people used to imagine and name constellations in the sky map, I imagined on the earth map one constellation, in which every star represents the village of every grandmother I met. I named this constellation “Grandmothers” (Yayathes).

The idea of the “Grandmothers Constellation” started as sensitization act for the elderly people, for the city-counties which gradually get desolated and for a traditional craft which fade in time. The grandmothers I met talked with passion and humour about their lifes and showed with proud their artworks. They moved me really deep and I wish the Constellation of Grandmothers will grow continuously and bring to light unique stories and artworks.

Mariana Zikou, 10th of July 2009,
Ioannina

Spacedoodling

2009-03-24T12:41:00.000-07:00

spacedoodling1

space2web

Space3web

Spaceweb4

Space 5

Posted by Poly Kasda

k - Kosmikon

2009-03-24T12:23:00.000-07:00

Kosmikon - 14

k1

Posted by Constantine Angelou

Constantine Angelou

2009-03-24T12:17:00.000-07:00

Constantine Angelou was born in Athens in 1973.
He studied painting, sculpture and digital technology at the Athens School of Fine Arts. He also specializes in industrial design, which is critical for his artwork. In 2003, he received honorable mention from the Greek State Scholarships Foundation.

From 2002 to 2005 he was the New Product Design Manager for the Cultural Olympiad Institution established by the Hellenic Ministry of Culture.

Starting in 2006 he begins to write articles, give lectures and participate in round table discussions on topics concerning the relationship between artistic work and social reality and on the possibilities and conditions for free artistic expression in the contemporary age.

That same year, he founded the Independent Artists Network which is a virtual artist’s community exhibiting in Greece and abroad (Syria, Italy, etc…) as well as a cultural network called ARTOOTH. In 2007, along with his associate Poly Kasda, he organized a telecommunication art project called “Miorita, Melusina and the Sphinx” to be showcased in Greece, Luxemburg and Romania simultaneously, for the European Capital of Culture.

The artist is involved in areas such as structure design, dark room installations, digital installations, painting and sculpture. Areas of his main artistic interests are perception, complex models and the elemental representation of thought.

He is a member of the IAA UNESCO and curator of international events of the artistic association Artooth in Athens. Selected works can be found at the Eleftherios Venizelos airport and at the Kato Patissia subway station in Athens.

Mariana Zikou

2009-03-24T11:48:00.001-07:00

Mariana Zikou studied Art Sciences in the department of Ioannina University. With the notedly academic thesis "Gypsy Tales: Ideology, Interpratations and the narrative Performance", she graduated with the second highest overall degree.
Entering first among other participants, she processes now her Master in Art history/theory and Art curatorship.
She is a musician and master of piano diploma and classical harmony.

Mariana made the music composition of local theatrical shows that rendered over Greece and performs rock and alternative concerts in many stages. She also use to perform in theatrical plays.

She attended three international programs and worked on anthropological issues, comparative folklore studies and voluntarism in Europe.

Mariana is interested in the relation between text and image, in myth and tales and the narrative art.
She lived her childhood in Germany. Now she lives in the beautiful city of Ioannina.

Mariana's blog

Quo vadis Universe?

2009-02-08T09:49:00.001-08:00

UDAIYAN, Aditi and Urania's Gardens

2009-02-03T16:14:00.003-08:00

In these times of cosmic struggle we harken back to that ancient enigma: The birth of the celestial bodies by the boundless mothergoddess: Aditi. This time however, the celestial Creatrix has beengiven an insight into our reality and bloodstained paradigm.
All the planets are aligned with the cosmic Om, from all aspects andtraditions. Aditi has become the tree bearing fruit, showing us thefragile stability in our precarious existence. Staring eyes implore usto act - yet we are helpless and have surrendered to the inevitabilityof it all.
Pain, desecration and the futility of the celestial waltz is beingplayed out in our minds. She is waiting for us to ask her for thefirst dance, but we are hesitant still. Beyond Aditi lies "TheNothing" that once tried to claim us but cannot do so again.
The green garden of Ourania, the Muse of Astronomy has beentransformed in my mind to become a Kabbalistic Tree of Life. Symbols,links, directions and hints appear before our eyes to reveal a riddleand a paradox. We know where we need to go and what we need tobecome. We think we are ready but are we true to the truth. Will ourfidelity hold sway and will our intentions remain sound. Will webecome the rock that the universe binds to?
There was once a thought - a moment so silent where we could heareveryone's heartbeat as a whisper through time. Then the calamitousseizure took hold and all beings separated to form their own beats toa different drum. I cast myself back through time, to exist where alltime became one and all moment coincided. Aditi saw me too as avisitor through her reality and offered me a gift. The prophesy ofhope eclipsing the finality.

Posted by Udayan: http://udaiyan.nofear.org/blog

The Chrysalis Chronicle

2009-01-31T01:42:00.000-08:00

The Chrysalis Chronicle 1990-2009
By Polyxene Kasda

How the art relics of a performance, in the bottom of a lake were planted like seeds, 19 years ago, in the gardens-to-be, of the muse of astronomy, in 2009

1. Hundreds of Chrysalii were planted in 27 countries 1990-91, photo S. Samios It was under the midnight sun of Finland, in the Meeting of the Worlds, Joensu, 1990, that I had first announced the interactive Earth installation Chrysalis, which was completed, within the next years, in 27 countries with hundreds of participants. The Chrysalii were primitive earth sculptures created in the bottom of the Lake of Mornos, in Greece, which had surfaced, for a while, because of the drought.
2. church of the village Kalio, that lies in the bottom of the Lake of Mornos.It had surfaced, for a while, in 1990, covered with oysters {ph.S. Samios} 3. a,b,c. Performance on the altar and installation in the church, Lake of Mornos, 1990. 3d. Demetre and Arsinoe Tzouvalis were the first participants in the global project Photo S.Samios 4. A Chrysalis was left on the now submerged ancient mosaic of Kallipoles, he ancient city that surfaced from the Lake of Mornos in 1990 . photo Samios. 5. Chrysalis installation in the precipice Chaos, Attica, 1990 installed by Kasda, Tsantoulas . photo Samios Each of you, important participating artists and scientists, had selected one Chrysalis for interaction, with the promise to leave it somewhere in the earth, documenting its position in the world map and so you did. 6.-Actor Han Peter Minetti , GD.R painter Malangatana Ngwenya, Mozambique. Africa -Actor Arthur Strimling, NY, USA and singer Luis Enrique Mejia Godoy, Nicaragua Museum of modern art of Joensu, PAND conference 1990 -Greek poet Nikiforos Vrettakos 7. Sample from the booklet of interactions 1990-91 Ed Govostis, Athens, 1990 8.Interavtive work by Christine Sarandopoulou P.Kasda’s Chrysalis nests in Ch. Sarandopoulou’s work 9. The mud Chrysalis tours for one month all over Cleveland, Ohio USA as a symbol of world peace and rejuvenation Interaction by Pand architects JJ Caldwell The interactions, in this polycentric global web, were exceptional: For example, Greek physician Alexandros Tsantoulas, planted his Chrysalii in 14 sites of Greece: the Acheron River, the Styx, the Cave of Hermes, the Zagradenia forest, the Muses plain on Olympus Mountain, creating a map of formidable, hard to reach, places. In order to visit that exhibition you would have to undergo a fascinating experience in nature and in myth, testing your physical stamina, your mental alertness and your psychic strength. Nothing could stop Alexandros and he, finally, flew with his Chrysalis, in the sky! 10 a. A, Tsantoulas itinerary in Greece 1990-91 10b. A. Tsantoulas Chrysalis in the river Styx 10c. Chrysalis in Hermes Cave
10d. A. Tsantoulas ‘plants’ a Chrysalis in heaven {1991} These interactions were far from what was expected from the passive visitors of an exhibition. Here, the work was meant to elicit the creative act from your unknown depths. It was opening a tremendous field of unconditioned freedom, in which you could try out your latent powers. The earth art object was meant to melt in the earth leaving behind this shattering psychological experience and its name, which, according to Democritus, is a “speaking sculpture”. 11. Pythagorean structure of the name Chrysalis* 12.a. The Chrysalis,/ Grail, PXK and iron, Olympic monument 2004, Pal.Faleron, Athens

12b. the Chrysalis receives the Flame {amateur video doc.}

6594" />

13. a,b.c,d. Segment from my PXK Route {2004-2008}

*** flying around the world, shedding my PXK Olympic Chrysalis skin

14. Do not rest on your Laurels, PXK dress on canvas, Olympic Fine Arts, China 2008 After 19 years of intense experimentation, creation of maps based on extreme correlations and self surpassing peripeteies {adventures)**, the Chrysalis is, at this point, a Butterfly flying in Urania’s Gardens, a meta-space-state which is being formed under our steps… to be continued with a Call for Participation

Notes:

*In my work series Lexomorphes, I derive geometrical forms from the Pythagorean mathematical structure of Greek words {Poesia e Spritialita magazine nb 1, 2007}

**from 1994-96 my art work consisted of maps linking mythical spaces of Greece through a web of correlations inducing the participants in a meta-space of lasting present { Tradition et Modernité dans l Ancien et le Nouveau Monde, Maison Européenne de la Poésie, Les Sept Dormants, Leuven, université Lucian Blaga, Sibiu, Commission Européenne, 1995}.

***PXK is my innovative material created for the Olympic Chrysalis /Grail 04. It is named after the initials of my name but is, coincidentally, the scientific name of a mutation gene. PXK Route was my last world installation realized through my participation in world events like the Biennale of Beijing, the GMC Syria, Biennale di poesia, Alessandria, Italy, Nuit Blanche {Paris} the Biennale of Tashkent, Olympic Fine Arts, Beijing 2004. etc.