The botanology of culture: seven years Uraniasgardens 2009-2016

P. Kasda, Chrysalis2, Chaos Aghia Triada, Greece Photo:S. Samios1990

Uraniasgardens -2009-2016-:  the botanology of culture
preparing the soil for the seeding of a new hyperproject

"For an hemar of seven years i have been planting seed ideas, (things in themselves) in the fertile space of Uraniasgardens, watching them sprout and grow, with minimum interference. Uraniasgardens was a dynamic working ground on which i could set pattern- strategies to explore uncharted spectral territories of our environment and of our unconscious and to integrate them in our conscious perception, through real-life  projects conceptually framing my and others, emerging, quasi-permanent, art- objects. 
 During each realization process I could observe the intrinsic power of formulated Ideas to morph themselves attracting in our mythically freighted groundwork, the creative human and non-human components necessary for their fleshing out, in our freshly materialized hyper-spaces.
By formulating the actions and findings of each project, in my parallel narrative texts, i could assimilate their contents; an artistic-linguistic process crammed with articles and essays, juggling with concepts like spectral space, muzzled space, interspace, pliable time contractions and expansions, compressed anti-historical time, time as hemar; a chunk of making tangible the intangible...". 
PolyXene Kasda
project-plotter, pattern-setter IAA UNESCO artist and writer

*uraniasgardens were first launched by Poly Kasda and writer Poly Chatzimanolaki at the conference room Tritsis of the Municipality of Athens in 2009, with the participation of the whole cross-disciplinary team

Uraniasgardens 2009-2016 projects*: 
The ontological phasmatic topology of Greece 

 Dynamic Pattern-Setting of a set of techno-agro-psychosocial SAGA Myth/Network applications, in culturally gagged, mythically charged loci of Greece, based on a core idea and evolving script layers outpacing the emerging psychosocial play states- 

Special attention was given to clues providing a psycho-anthropological synesthetic signature of each place  :
- the affective environment-subjectivity entanglement 
- the haunting presentness of the ancient relics; their phasmatic affect on our cognitive processes..
- the possible restitution of their ghost imprints that are inseparable from our unconscious consciousness 
Sites' benefits:  topological  re-evaluations, myth- spectral and agro- space awareness, cross-cultural interchange, creation of permanent, residents'creative involvement, international polycentric art collections.

*Gargling Sky, village/ network -2009-
 polycentric international art constellation throughout the meteorite showered village Gergeri, Crete. 
Engagement of the local youth, astrophysicists and shepherds.
art co-curators Ch. Vathiaanaki, D. Bisutti, Auspices  Municipality of Rouvas, now, Gortys
Extended in Croisees d'Arts, Chateau London, France (c0-cur. K-Droz Paris)

Project narrative articles
P. Kasda, The Gergerian Experience, Artooth.gr articles
P. Kasda, Gargling Sky, newspaper of the Greek Chamber of the Arts ΕΕΤΕ, nb.158
P. Kasda, Γάργαρος Ουρανός 2009, http://kasdapolyxene.blogspot.gr. 11/8/2011

*ΠAI -2010-: Archetype of the Child: a borderline critical- time viral experience.
Trans-border, transloci artworks on Time as a Child /ΠAI playing/ΠΑΙΖΩΝ.

Org. Union of the Cultural Associations of Evros gen. secretary K. Kaltsou, Alexandroupolis, Samothrace
Extended in Bulgaria, Thebes, Patmos, Athens, Salentina..
Site benefits: Permanent international EPOFE art collection ΠAI in Alexandroupolis-Samothrace
Exhibited in the Natural  History Museum of Alexandroupolis.
art -.co-curators D. Saquegna (Primipiano Italy) and P. Chirouze (K-Droz Paris) 

P. Kasda, PAI 2010 concept,“The eon is a child playing, tossing {dice}; the kingdom is the Child’s” Heraclites. Uraniasgardens 6.10.2010.

*The Samothrace Game -2011-,  To be and not to be. Aye, this is the question!:  Looking for ΠAI (the Fugitive Child) in the Cabirian island, with the ambiguous guidance of Heraclitus’ antinomic Fragments.
Psycho-physical reality game favoring spectral space transpositions, oscillations and intricate states of mind.

The landmark-images were dictated to game- imager A. Papantoniou by the residents' legend- freighted, subjective telenarrative providing an affective alternate map of the place..
A time-capsule was inserted inside the neolithic Gate of the Sun.
 Org. IDEA local cultural association.

P. Kasda, Concept of the treasure hunt Looking for PAI 2011http://uraniasgardens.blogspot.com 2011
P. Kasda, Map of the hidden treasure PAI 2011in Samothrace. Ibid
P. Kasda, Treasure-hunt cultural game PAI 2011..//polyxenekasda.blogspot.com 9/1/11

 T   *Tu vas a Tuva? oui je vais a Ithaca -2011-..
The project is formulated on paper to be/not to be realized in the future. It was reformulated in 2013 with primopianoatelier asThe Ithaca-Salento experiment....

A playful contemporary version of Homeric Ithaca, inspired by R. Feynman's Tuva, the utopic space that has inspired poets to create epics driven by that self-devouring SEM,  that Something Essential Missing, as I call this heroic factor that drives us out of our skin 

 Tu vas a Tuva? http://www.polyxenekasda.blogspot.com 27.12.11

Πιθ΄ Ελλέβορον”/ Pith'Ellevoron or Drink Helleborus -2014-  botanology and the seduction of folly.
Agricultural topology affect on our cognitive processes 

"Alert and flexible at the end of the line, I follow the unfolding of the self-combustive idea with which i am connected and which is steadily growing out of itself, continuously ramifying, involving more and more creative people from all fields, finding its way through ordinary life, redefining space, sealing our future.  ". P.  Kasda (Project diary 2014).

M.Manieri, Antikyra 2014
The interactive SAGA performances were scattered all-over  the town of Antikyra, Boetia, Greece.
Helleborus is a local herb known for healing madness properties. Pith'Ellevoron is an ancient Greek saying meaning "drink sedative ( to stop talking crazy )". 
Org. Allotropia local popular academy- artistic co-curator: Primopianogallery Italy, under the auspices of the Greek Ministry of Culture.
Site benefits: Permanent art and agro collection in Allotropia museum.
Pith'Elevoron/ Drink Helleborus http://festival.culture.gr/2014/10/

*Sphinx 2015, The Hidden Thebes Festival, on the ontological entanglement of man/nature/myth, 
Planting Uraniasgardens seeds in the cracks of cemented Thebes.- , the Riddle of the Sphinx and the affective incubation of our latency- The haunting presence of gagged space. ...
artistic co-curators: D. Saquegna (visual arts), M. Frangi (theatre), M. Cheetara (architecture)

Auspices: Athens School of Fine Arts - Greek Ministry of Culture.

The Sphinx Hidden Thebes Festival was an outgrowth of "Miorita, Melusina and the Sphinx", Kasda- Angelou telecommunications project probing “mioritic” space, digital deterritorialization and the critical instability of the culturally uninformed model of hybrid Europe, selected by Arscenic French Association for the twin Capitals of Europe 2007..
P. Kasda, topologie syncretique europeenne,2014, http://polyxenekasda.blogspot.com

First round crust projects underlying the Uraniasgardens second round projects: 

"I was unleashing in the present the repressed imagery of my deep unconscious, which, to my surprise, I was now recognizing embodied in the vigilant topology of Greece, an ontological riddle that is incessantly defying our mortality under our feet”.P. Kasda, When that word swallowed me, Sphinx, the Hidden Thebes Festival editions 2016.

-  Treasure-hunt  maps, phasmatic space transpositions, landscape semiotics and language games -1994-1996- 

Mythologically augmented anti-historical parcours in mythical sites of Greece - graphisms and sets of instructions opening mythical barcodes, regenerating an enchanted noetic hyperspace embodied through the participants' consensual engagement.

 Under the auspices of the Municipal Radio of Athens 9,84F.M, the Biennale of Poetry of Alessandria Italy,Τοuchstone poetry group for the XVth European Poetry Festival (Brussels), the European Poetry Network (Belgium)who adopted the Maps as a new form of generative poetic expression.

P. Kasda, Pyrisporos. Art-Mythology-Informatics, Greek interdisciplinary hyper-essay, Aigokeros-Art, Athens 1994.
P. Kasda, Landscape of my SoulPoeti e Paesaggi, XIV Biennale di Poesia di Alessandria, Joker, Italy 2008.
P. Kasda, Poetry and Landscape, Echo of Faleron, Greek newspaper of Paleon Faleron, Athens 2008.
P. Kasda, Ciel et Terre, Poesia, Mito, Utopia ed. VIIIth Biennale di Poesia di Alessandria, Joker, Italy1996.
P. Kasda, Iηdicibili e Ineffabile,VIII Bienale di Poesia di Alessandria, Millenium writers, Joker, Italy 1996
P. Kasda, Taurokathapsia,Touchstone Coed. Seven Sleepers 1994.
P. Kasda,  Μyth/ Network 5, ARTI, 1995.
P. Kasda, Myth/ Network 5: The Gate of Fire, Euphorion Transilvania, VI, n. 55.56.57. Sibiu, Romania, 1995.
P. Kasda, Arkteia, on the threshold of time, Tradition et Modernite dans l'Ancien et le Nouveau Monde, Leuvain Les Sept Dormants n4 coed. Uni. Lucian Blaga press1996.
P. Kasda, Progetto Myth/ Network 1-5, La Clessidra n.1, Joker, Italy 1995.
P. Kasda, Cer si pamant, Transilvania 1-2-3, Cultura Nationala, Romania 1996.
P. Kasda, Puterea elementului mic/ Power of the Small, translated by M. Ivanescu, La Tribuna de Sibiu1995.
P. Kasda, Progetto Myth/Network 6 : Sulla soglia del tempo, La Clessidra n2/1995.
P. Kasda, Myth/ Network 5: The Gate of Fire, Euphorion Transilvania, VI, n. 55-57, Sibiu, Romania 1995  
P. Kasda, Progetto Myth/ Network 1-5, La Clessidra n.1/ Joker, Italy 1995.
P. Kasda, Μyth/Network, International bac review of Costeas Geitonas Schools, Athens 1995.
P. Kasda, Where is the Village going? Arcas, Greek newspaper of Arcadia, Greece 1995.
P. Kasda, Mein poezie is een reis in de geegtelidjke textuur vaan het land, 3000 Letters X, The Seven Sleepers Leuvain 1994
P. Kasda, Taurokathapsia Mythologically augmented Route Map across the island of Crete, Landscape semiotics, Touchstone co-ed. The Seven Sleepers 1994
Project Myth/Network 1990-2011, European heritage integration in modern perception http:PolyxeneKasda.blogspot.com

 - Home/ Network -1995-1998- : Neighborhood acoustic-visual installation on the expansive dynamics of intimate territories. Inter-balcony acoustic happening.
Odonymic and bioaffective topology of  Neighborhood. Municipality of Paleon Faleron, Athens.

P. Kasda, Casa/ Retea, Home/Network, Transilvania 1-2, Sibiu, Romania 1995, translated from French by poet Mircae Ivanescu.

- Code Lexomorphes 1991- 2009 -2015-: Ancient Greek language Morphemes for inter-space communication. A cryptographic linguistic game based on the numerical modeling of Greek language .

participated in:
Structuralist exhibition Homage a Stazewski Concept/ Form, Municipal Center of Athens 1991.
Congress on Greek Language 2009, Old Parliament of Athens, org. Chamber of Fine Arts of Greece.

P. Kasda, Code Lexomorphes, the iconic dimension of Greek languagePoesia e Spiritualita review, Milan, Italy 2007.
P. Kasda, Chrysalis/Grail, Reflections of an Object of Truth, Verita e Dubbio 2004. XVII  Bienale di Poesia di Alessandria,Joker, Italy 200
P. Kasda, project Myth/network, Τετάρτη Αποστολική, Municipal Pinacotheque of Athens1994-
 Dedication to Polyxene Kasda,Tyflomyga review, Athens 2003- 

Chrysalis -1990-1991-when the Atlas was turned into an interactive web and the object spirited away into a vibrational motif which turned into music, without the use of the internet technologies which in 1990 were still widely unknown.

Performative threshold ritual on the stone altar emerging from the receding Lake of Mornos,Greece. Creation of an installation of hundreds of mud, sphinx- like sculpture-relics; the Chrysalii. 
The biodegradable installation soon expanded into a co-creative geocaching global installation in 300 sites, in 27 countries and dissolved in the rain releasing the dynamic relational web diagram of its interactοrs' time-lapse arrows, echoing contemporary trendy data maps,

The polycentric interactors' documentation was augmented by a UCT world -on- the- make libation 15-2-1991, in the acoustic structure dictated by the algorithm of the word ΧΡΥΣΑΛΛΙΣ performed by SIDAS musical group dispersed in the crowd.

 Narrative-articles relevant to the above sub-project:
P. Kasda,The Silenziosi and Project Myth/Network 1990-2005 in Art-Act, Tyflomyga revue, December. 2005. (Greek)
P. Kasda, Project: Myth/Network 1990-1994: Revival of cosmological Memory in our spacetime redefinition, Tetarti Apostoliki, Pinacotheque of the Municipality of Athens catalog, T.E.E. 1994.
P. Kasda, “Logos”, ENOPE Center of Arts and Sciences, booklet 2/11/1992.(Greek)
P. Kasda, Sky inside, sky outside, Emvolimon magazine nb.8, Aspra Spitia Boetia, Greece 1990.
P. Kasda, Progetto Myth/Network 1-5, La Clessidra1, Joker, magazine, Italy 1995.
P. Kasda, The Network, Govostis ed. 1991.
Dedication to Polyxene Kasda, Project Myth/Network interview, Tyflomyga, September, Athens 2003.(Greek)
P. Kasda, Project Myth/Network 1990-1995, TV documentary, production Icona director Makis Faros.
P. Kasda, Chrysalii, a mythological experience, Politistiki ekfrassi/ Cultural Expression journal, interview, Athens 1991.(Greek)

Project Myth/Network was launched in the Museum of Modern Art of Joensuu Finland, PAND Meeting of the Worlds conference.
Archives: Project Myth/Network: emst.gr/gr/collections National Museum of Modern Art archives code 1595.
Donation: Xagoraris

They wrote:
"Under-determination is transcribed in the work of Poly Kasda as scattered traces of language, objects, performances, gatherings...which may reveal or conceal the true meaning, the core of her objectives. A core attracting into its orbit scientific theories of computational and cognitive science along with the philosophical and applied concepts of experience".
Mariana Ziku, art historian, Under-determination in poly Kasda's work, Stoa tou Vivliou, 2/6/2016 Athens

"She manages with a pre-scientific  way’ Paracelsus, Leonardo’s , the witch-doctor’s and Huomo Universalis’ to connect the tangible with the intangible and to  manifest in front of our eyes invisible dynamic lines that lend to our world a little more meaning"
Dr. Yannis Almyrandis, Democritus  institute of bioscience and applications, Over-determination in poly kasda’s work, 2/6 stoa tou vivliou Athens  

"At each and every point of her art, Kasda re-casts and re-interprets mythological and philosophical concepts bringing them back to life transfigured in aesthetic form of the highest quality".
Dr. Yael Navaro-Yashin 2010, anthropologist, essayist, senior university Lecturer, recommendation for EN, Cambridge 2010.

In Kasda's projects original and unpredictable social “language games” are set up and left to evolve creating a multitude of narratives”.
Dr. John Kontos, Prof. of A.I, John Kontos needling Poly Kasda's The Conscious Eye”, South Wind 2015.

Through collective synergy sustained by pure subjectivity, her itineraries- maps enriched with graphisms- are transformed into an embodiment experience for the participants, tending to be reduced into abstraction, through logical elaboration and writing.To seek to enter in this dimension seems at first sight difficult, but, once you accept to make the effort, doors will open to unsuspected dimensions”.
Donatella Bisutti, poet, writer, editor, Polyxene Kasda Myth/Network”, La Clessidra 1/1995, Joker, Italy

"Project Myth/Network is a state which is configured as much by the artist as by the participants in her growing interactive web. It is an open system that evolves on many ontological levels”.

Elzbieta KoscielakΑICA art critic, “Myth/Network: The vision of an open system in ArtThe Network,Govostis, Athens 3/2/1991.

*Excerpts from PolyXene Kasda's  dispersive biographic configuration Project Myth/Network -1990-2015- ;  
an “hyper-string” of intertwined sub-projects emerging from depth psychology and multi-plexing in dispersive installations of cosmonautical perspective; time shift traces of her threshold ritualistic performance in the bottom of a lake. 
Project Myth/Network was launched in the Museum of Modern Art Joensuu Finland PAND conference Meeting of the Worlds1990.


Χιτών Άπειρος (Chiton Apeiros), Polyxene's depotentization, cloak,210Χ150cm,.PXK 2016.

Polyxene Kasda, XITΩΝ ΑΠΕΙΡΟΣ 210Χ150 cm. PXK on life-saver, 2016
archetypal depotentization

Polyxene being wrapped in the sacrificial in Chiton Apeiros, PXK on kife-saver 210X150cm. Photo. Pierre Chirouze 2016 

Polyxene's sacrifice Tyrrhenian amphora, Timiades 570-560 a.c. British museum
Polyxene is wrapped in Chiton Apeiros/ endless robe (Sofoklis 426R.)

- Chiton Apeiros is the last piece of  Kasda's global fossil installation PXK Route -2004-2014- anchored in more than 25 international cultural events, like: the PXK Chrysalis monument in the Athens Olympics 2004, the XVII Βiennale di Poesia di Alessandria, Italy 2004, the 2nd Biennale of Beijing 2005, the Syria panhellenic festival FMC Damascus, Aleppo Syria 2006,  the 4rth Biennale of Tashkent 2007, Nuit Blanche, Anvers-aux-Abesses, Place de l' Europe Paris 2007, the Olympic Fine Arts of Beijing 2008, DESIGN 2012 Municipal Pinacotheque of Athens.

PXK ROUTE represented Greece  in the congress on Olympism of the 3rd Biennale of Beijing 2008.and was awarded the Olympic Fine Arts of Beijing Golden Medal 2008.


Ο Υπερπροσδιορισμός στο έργο της Πόλυς Κασδά, Στοά του Βιβλίου 2/6/2016


Γιάννης Αλμυράντης
Ινστιτούτο Βιοεπιστημών & Εφαρμογών, ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος»

Υπερπροσδιορισμό (overdetermination) συνήθως ονομάζουν την παραγωγή ενός αποτελέσματος από περισσότερες από μία αιτίες – αν και καθεμία από αυτές θα αρκούσε για να δώσει το ίδιο αποτέλεσμα –  και ακόμη περισσότερο, ως εάν μεταξύ τους αυτές οι αιτιακές γραμμές, αν και ασυσχέτιστες, να έχουν μια συνάφεια, μια ‘κρυφή συνεννόηση’ που διαφεύγει από τη δική μας αντίληψη. Αυτές οι συγκλίνουσες γραμμές, που πιθανόν είναι παρούσες συχνότερα απ’ ότι τις πιάνει το μάτι, φαίνεται να δίνουν στη ζωή μας μια αίσθηση συνεκτικότητας έτσι όταν μια τελευταία ψηφίδα έρχεται σε ένα παζλ να λέμε συχνά ‘αυτό δεν θα μπορούσε παρά να ήταν έτσι’, ή ακόμα και να την περιμένουμε αυτήν την ψηφίδα από πριν. Σαν εκείνο το ‘σοφοί δε προσιόντων’ πού-και-πού να καταδέχεται να κάνει αισθητή την παρουσία του στον καθένα μας, για να του δείξει ένα βάθος του κόσμου που δεν θα το φανταζόμασταν πιο πριν.
Το έργο της Πόλυς Κασδά βρίθει στοιχείων υπερπροσδιορισμού. Ακολουθώντας την πένα της αλλά και τους εικαστικούς της πειραματισμούς, τα έργα της τα ίδια αλλά και τα μοτίβα που διαγράφει με τα δικά της έργα και αυτά των φίλων της, φαίνεται (και είναι) σαν να έχει την ιδιότητα να ανακαλύπτει δυναμικές γραμμές νοήματος που συγκλίνουν και παράγουν νέες και νέες σημασίες με την αλληλεπίδρασή τους: ‘Μύθος Δίκτυο’, με τις Χρυσαλλίδες της να επαναμαγεύουν τον κόσμο στα πέρατά του, ‘Κήποι της Ουρανίας’, όπου από μια επετειακή αφορμή ξεκινάει μια σειρά καλλιτεχνικών γεγονότων που σχεδιάζονται και εκτελούνται ‘εκ των ενόντων’, ένα χωριό στην Κρήτη που γίνεται ολόκληρο ένα μουσείο και εκθετήριο έργων τέχνης και πολλά άλλα…
Πόλυ Κασδά, εγκατάσταση Χρυσαλλίδες στο βυθό της Λίμνης του Μόρνου 1990. Φωτο Στέφανος Σάμιος
Π΄λυ Κασδά, εγκατάσταση Χρυσαλλίδες 2 στο Χάος Αγίας Τριάδας. φωτο Στέφανος Σάμιος 1990 
Όπως κάθε τίτλος και ο παρών θα αυτοδιαψευσθεί στη συνέχεια, μια και εδώ θα μπορέσω να επισημάνω μερικές μόνο αφορμές για την αναζήτηση σύγκλισης σημασιών και αιτίων στο ‘Συνειδητό Μάτι’ της Πόλυς Κασδά, στην ‘νέα του ενσάρκωση’ στο κοινό τους πόνημα με τον φίλο και συνάδελφο Γιάννη Κόντο, και να κάνω μόνο διάσπαρτες αναφορές στο υπόλοιπο έργο της.

Η σύγχρονη τέχνη λοιπόν, όπως καίρια η Πόλυ υπογραμμίζει, ακολουθεί μια εσωτερική εξέλιξη που την οδηγεί από την στροφή της αναγεννησιακής τέχνης προς τον εξωτερικό κόσμο, με την προοπτική και την ρεαλιστική αναπαράσταση, στους πειραματισμούς του 20 αιώνα (και λίγο πριν), όπου το ενδιαφέρον από τον ‘έξω κόσμο’ μεταφέρεται στο υποκείμενο, στον τρόπο πρόσληψης της πραγματικότητας, στις λανθάνουσες δυνατότητες του παρατηρητή σε μια τέχνη που όπως γράφει: ‘υλοποιεί το αόρατο’. Σ΄ αυτή τη γραμμή σκέψης βρίσκουμε και ένα βιβλίο που γράφεται δώδεκα χρόνια μετά το  ‘Συνειδητό Μάτι’, το ‘Αϊνστάιν – Πικάσο’ του Arthur I. Miller [1], όπου ο συγγραφέας αναπτύσσει πολλά από τα σημεία που η Πόλυ έχει αναφέρει, και άλλα βέβαια, γύρω από την ανάδυση της νεωτερικότητας σ’ εκείνα τα κρίσιμα χρόνια στη αρχή του 20ου αιώνα.

Βλέπουμε ότι, ενώ ο Πικάσο ακολουθεί την εσωτερική του εξέλιξη μέχρι να συνθέσει το έργο του που εγκαινιάζει την ‘νέα εποχή’ στην ζωγραφική του (και στη ζωγραφική γενικά), τις ‘Δεσποινίδες της Αβινιόν’, και ο Αϊνστάιν την δική του εσωτερική πορεία για την διατύπωση της θεωρίας της ειδικής σχετικότητας, γεγονότα που συμβαίνουν σχεδόν ταυτόχρονα, οι αυτόνομες πορείες τους εμφανίζουν μια τέτοια σύγκλιση που οι μελετητές της εποχής την παρατήρησαν σχεδόν αμέσως, καθώς αμφότεροι, συγχρόνως, αναδεικνύουν την σχετικότητα του μέχρι τότε θεωρούμενου απόλυτου χώρου, και στρέφουν την προσοχή τους στο ρόλο του παρατηρητή.
Δεν είναι αυτή η πρώτη φορά που η τέχνη και η επιστήμη έχουν συγκλίνει στο τι στοχεύουν σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή, αλλά και στο τι μέσα χρησιμοποιούν για να το πετύχουν. Ο Monet όπως υπογραμμίζει η Πόλυ, κάνει σειρά πινάκων όπου αναπαριστά τον καθεδρικό της Rouen διαφορετικές ώρες, με διαφορετικούς φωτισμούς, κάνοντας το κτήριο να διαφέρει κάθε φορά, ανάλογα με την ώρα και την γωνία απ’ όπου το βλέπουμε. Αυτό το κάνει λίγα χρόνια μετά από την ανακάλυψη του ηλεκτρομαγνητισμού από τον Maxwell και λίγα χρόνια πριν από την θεωρία της σχετικότητας, δύο σημεία καμπής για την σχετικοποίηση της φυσικής μας αντίληψης για τον κόσμο.

Rouen Cathedral (Monet series)

From Seurat's painting The Circus

Σύγκλιση ανάμεσα στις αισθητικές αναζητήσεις και τις ανακαλύψεις της φυσικής έχουμε και με τον πουαντιγισμό του Seurat (κι αυτός αναφέρεται στο ‘Συνειδητό Μάτι’) όπου το φως και το χρώμα παρίστανται με σημεία και την αναβίωση λίγα χρόνια αργότερα από τον Πλανκ και τον Αϊνστάιν της σωματιδιακής θεωρίας για το φως.
Στις παραπάνω περιπτώσεις, και σε πολλές ακόμα που μπορεί να αλιεύσει κανείς στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης, η σύγκλιση δεν μπορεί να αποδοθεί σε (τουλάχιστον ευθύ) επηρεασμό, ενώ ο κανόνας είναι ότι πρώτα εμφανίζεται η νέα ιδέα στην τέχνη και μετά η επιστήμη οδηγείται σε κάτι ανάλογο…

Στο ‘Συνειδητό Μάτι’ η Πόλυ Κασδά δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην εμφάνιση και ανάπτυξη του κυβισμού, και του ‘συνθετικού κυβισμού’ όπου στο εικαστικό έργο προστίθενται ένθετα αντικείμενα: κομμάτια από εφημερίδες, κορδόνια, εισιτήρια… Η Πόλυ γράφει: ‘ο συνθετικός κυβισμός μας δίνει μια μη-εξειδικευμένη, προεπιστημονική άποψη του κόσμου’.

Ο ζωγράφος δεν διστάζει να ‘μαστορέψει’ ένα δικό του κόσμο, όπως τα παιδιά στα αυτοσχέδια κουκλόσπιτά τους. Όσο πιο αυτοσχέδια τόσο πιο μαγικά και λυτρωτικά. Όπως ο C.G.Jung που ως παιδί είχε βρει την ειρήνη της ψυχής του σκαλίζοντας ένα homunculus από ξύλο, βάζοντας τον σε μια κασετίνα και κρύβοντάς τον στη σοφίτα [2]. Και μεγαλύτερος, ως ψυχοθεραπευτής και αυτό-θεραπευόμενος, έφτιαχνε τις κατασκευές του από χαλίκια και πέτρα, όπου πρόβαλε εκεί μορφές από το ασυνείδητο και το ίδιο σύστηνε και στους ασθενείς του. Και φυσικά, οι μάγοι όλων των εποχών! Που φτιάχνοντας μικρά εγκόλπια – φωλιές για αντικείμενα και για το ψυχικό φορτίο που αυτά φέρουν, επιχειρούν να επιδράσουν στον ίδιο τον κόσμο και να αλλάξουν τη ροή του.
Μέσα από τον συντονισμό του μικρού και του μεγάλου, του μέρους και του όλου, με ένα τρόπο που η μια του όψη μοιάζει αιτιώδης αλλά η άλλη είναι υπερπροσδιορισμένη: η μαγική επίκληση ζητά (χωρίς να επιδρά) να συγκλίνει ο κόσμος με το μαγικό όνειρο. Στα μουσεία μας, συχνά συναντάμε ευρήματα από τάφους, όπου, τυλιγμένα σε μολύβδινα φύλα στα οποία έχουν χαραχθεί αποσπάσματα επωδών, βρίσκονται εκείνα τα  θραύσματα του κόσμου μας με τα οποία ο ‘μάγος’ έχει συνθέσει το μοντέλο της επιθυμίας του, με το οποίο περιμένει να συγκλίνει (ή να το υπακούσει) ο κόσμος…

 Ο κατάδεσμος τής Πέλλας, μια κατάρα τού 4ου ή 3ου αι. π.Χ., είναι ερωτική μαγική επωδός από μια γυναίκα, πιθανώς ονόματι Δαγίνα, τής οποίας ο εραστής, Διονυσοφών, επρόκειτο να νυμφευθεί τη Θετίμα. Επικαλείται τούς δαίμονες να μεταστρέψουν τον Διονυσοφώντα να παντρευτεί εκείνην αντί της Θετίμας και ποτέ να μην παντρευτεί άλλη γυναίκα εκτός αν η ίδια ξετυλίξει τον κατάδεσμο.

Διπλωμένος κατάδεσμος από την Άκανθο Χαλκιδικής με ένα καρφί να τον τρυπάει.

Η Πόλυ Κασδά αναφέρει σε σχέση με την εικόνα του κόσμου που εκφράζει ο συνθετικός κυβισμός την άποψη του Claude Lévi-Strauss ότι σε αντιστοιχία με την ‘επιστημονική’ και τη ‘μυθική’ γνώση του κόσμου βρίσκονται οι ιδιότητες του ‘μηχανικού’ και του ‘μάστορα’. Ο σύγχρονος εικαστικός, ο παραδοσιακός μάγος, αλλά και ο καθένας από μας ως παιδιά, και σε μια όψη της ύπαρξής μας  συνεχώς, επιχειρούμε αυτό το μαστόρεμα του κόσμου μέσα από την ενεργητική φαντασία, και τη προσήλωση στη δυναμική που φέρουν οι ‘μορφές’.

Ο Αριστοτέλης όριζε τις αιτίες ως τεσσάρων ειδών: το υλικό αίτιο (την ύλη που εμπλέκεται στο φαινόμενο), το ποιητικό αίτιο (ποιος – ποια δυναμική το προκαλεί), το ειδικό αίτιο (την αιτιώδη συσχέτιση που προκαλεί η μορφή [είδος στα αρχαία ελληνικά] – θα λέγαμε πρόκειται για ένα ‘μορφικό αίτιο’), και το τελικό αίτιο (αυτό που το ορίζει κάποιος ‘σκοπός’). Ενώ οι δύο πρώτες έχουν επιβιώσει στην σύγχρονη επιστημονική αντίληψη, αντίστοιχη θέση δεν υπάρχει για τις δύο επόμενες. Και ενώ το τελικό αίτιο συνδέεται συνήθως με την παραδοχή ή μη ενός Θεού Δημιουργού, το ειδικό (μορφικό) αίτιο αντιμετωπίζεται από την θετικιστική επιστήμη (ακόμη και στην αγνόηση ή την απόρριψή του) με αμηχανία. Μη επιχειρώντας μια συστηματική ιχνηλασία την πορείας που αυτή η ιδέα διέγραψε στον προεπιστημονικό κόσμο αλλά και αργότερα (π.χ. στο ρομαντισμό ως φιλοσοφικό ρεύμα), ακόμη και ως εφαλτήριο για νέες  επιστημονικές ανακαλύψεις [3] θα σταθούμε για λίγο στην θεωρία ενός σύγχρονου βιολόγου, του Rupert Sheldrake. Αυτός, βασισμένος σε πλήθος στοιχείων τόσο από την βιολογία και την εξέλιξη όσο και από την ηθολογία των ζώων, την λαογραφία και την κοινωνιολογία, διατύπωσε την παράδοξη για την κρατούσα αντίληψη περί αιτιότητας, αλλά ελέγξιμη μέσω πειραματισμού άποψη, ότι “κάθε μορφή που έχει αναπτυχθεί μέσα από φυσικές,βιολογικές, συμπεριφορικές ή άλλες διαδικασίες θα οδηγήσει στην αύξηση της πιθανότητας αυτή η μορφή να επαναληφθεί όταν υπάρξουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις”. Ο Sheldrake ονόμασε την αρχή αυτή μορφικό συντονισμό (morphic resonance). Πρόκειται για μια σύγκλιση αποτελεσμάτων σε διαδοχές απομακρυσμένων μεταξύ τους γεγονότων, όπου μια μορφή / φόρμα, άπαξ και διαμορφώθηκε θα προκαλέσει μια άλλη αντίστοιχη να συγκλίνει μ’ αυτήν, ή θα συνεξελιχθούν σε σύγκλιση που δεν θα εξηγείται στη βάση μόνον των κοινών τους εξωτερικών παραγόντων. Στην εικόνα που ακολουθεί [4] βλέπουμε ‘αντίστοιχα’ ζωικά είδη που ανήκουν στους δύο μεγάλους κλάδους των θηλαστικών: αμνιωτά και μαρσιποφόρα, που θεωρείται ότι απέκλιναν από τον κοινό πρωτοθηλαστικό πρόγονο εδώ και περίπου 120 εκατομμύρια χρόνια πριν.

Ενώ λοιπόν αυτά αναπτύχθηκαν σε απομόνωση (σε διαφορετικές ηπείρους) εμφανίζονται σήμερα συχνά ως ‘ομόλογα’ είδη, με βαθμό ομοιότητας που, κατά τον Sheldrake τουλάχιστον, δεν μπορεί να αποδοθεί μόνον στην αναλογία ανάμεσα στα δύο οικοσυστήματα. Κατά τη θεωρία του μορφικού συντονισμού, οι συνεξελισσόμενοι ζωικοί πληθυσμοί εμφανίζουν μια μη αιτιώδη (με την συνήθη έννοια της αιτιακής σχέσης) αλληλεπίδραση που βασίζεται σε σύγκλιση των μορφών.
Είναι έξω από τους σκοπούς αυτής της παρουσίασης μια διεξοδική μελέτη των επιχειρημάτων γύρω από τις απόψεις του Sheldrake. Να σημειώσουμε μόνο ότι έχουν ανακοινωθεί αποτελέσματα πειραμάτων όπου οι ιδέες του φαίνεται να επαληθεύονται εντυπωσιακά. Εδώ επιλέξαμε αυτό το παράδειγμα, παρ’ όλο που είναι μόνον ενδεικτικό, χάρη στην απλότητά του και την συνάφεια με αυτό που κυρίως θέλουμε να πούμε: Το ενδεχόμενο οι μορφές καθ’ εαυτές να αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη δυναμική, σαν μια ‘εναλλακτική αιτιότητα’.

Θα θέλαμε να επανέλθουμε στην έκφραση που παρέθεσε η Πόλυ Κασδά, αυτήν που αντιπαραβάλει τον μηχανικό με τον μάστορα. Αυτή τη φορά όμως θα την θυμηθούμε όπως την διετύπωσε όχι ο Lévi-Strauss αλλά ένα άλλος πολύ σημαντικός επιστήμονας, ο Francois Jacob, κορυφαίος βιολόγος και βραβείο Νόμπελ, που είπε ότι η εξέλιξη δουλεύει λιγότερο ως μηχανικός και περισσότερο ως ‘μάστορας’, μέσω μαστορέματος, bricolage (tinkering). Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το ότι τα δύο αυτά σημαντικά πνεύματα, από δύο διαφορετικούς τομείς, διέγνωσαν τη σημασία και τη δυναμική του ‘tinkering’. Το ‘μαστόρεμα’ που εισηγείται ο Jacob περιορίζεται βεβαίως αποκλειστικά στο πλαίσιο της ορθόδοξης εξελικτικής θεωρίας. Αν όμως το δούμε στο πνεύμα του Sheldrake, οδηγούμαστε στο ενδεχόμενο ότι το μαστόρεμα μπορεί να περιλαμβάνει και την σύγκλιση με την ήδη υπάρχουσα ‘κοσμική’, συνολική εμπειρία. Ότι πέραν από τη μηχανιστική αιτιοκρατία, σίγουρα πατώντας ‘με το ένα πόδι’ σ αυτήν αλλά όχι μόνον σ’ αυτήν, ο κόσμος διαμορφώνεται ως εν όλον, όπου τα μέρη του συνδιαμορφώνονται, όχι μόνον χάρη στην κλασική, αιτιώδη αλληλεπίδραση, αλλά και χάρη στην υπερπροσδιορισμένη φύση του. Μέσω της σύγκλισης των μορφών. Κόσμου που οι μεσαιωνικοί τον αποκαλούσαν ‘unus mundus’ και τον αναπαριστούσαν ως Ουροβόρο Όφι (κι αυτός παρών στο έργο της Πόλυς, ελλοχεύει στην σελίδα 72 του ‘Πυρίσπορου’, του άλλου της πονήματος).

Σε αυτό το πήγαινε-έλα που δεν φαίνεται να έχει τέλος, επ΄ αφορμή του έργου της Πόλυς, ας έρθουμε μια φορά ακόμη στον Lévi-Strauss και στην κορυφαία μεθοδολογική  συνεισφορά του, την επινόηση και την εισαγωγή του δομισμού στη μελέτη των γλωσσών και των σχέσεων συγγένειας στις πρωτόγονες κοινωνίες. Αυτή η μεθοδολογία, που έχει για μισό αιώνα προσφέρει τα μέγιστα στην γνώση μας για πλευρές των ανθρώπινων κοινωνιών που μέχρι τότε ξέφευγαν της κατανόησής μας είναι ουσιαστικά μια χαλάρωση της απαίτησης για  αιτιώδη κατανόηση, σε ορισμένες περιπτώσεις. Εισάγει ένα τρόπο κατανόησης ‘κατ αναλογίαν’: Όταν ένα μοτίβο σχέσεων αναδεικνύεται σε μία κοινωνία ή εντοπίζεται στο εσωτερικό ενός μύθου, εάν ένα ανάλογο μοτίβο υφίσταται σε μία άλλη περίπτωση όπου όμως κάποιοι κόμβοι λείπουν, αυτοί κατά το δομισμό μπορεί στη δεύτερη περίπτωση να υποτεθούν. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων όπου αυτό το σχήμα εφαρμόστηκε, οι αρχικά ‘υποθετικοί’ κόμβοι πρόσφεραν ένα επίπεδο κατανόησης που με άλλες μεθοδολογίες θα ήταν απρόσιτο. Εδώ ξαναβρίσκουμε μέσα στη νεωτερικότητα ένα σχήμα συγγενές με το Ερμητικό ‘ως εν τοις άνω ούτω και εν τοις κάτω’ που ίσχυε κατά την ύστερη αρχαιότητα και το μεσαίωνα, θεμελιωμένο όχι μόνον βάσει αιτιώδους συσχέτισης αλλά και αναλογιών και ‘συγγενειών΄.
Αν και αυτός ο τρόπος σκέψης ανιχνεύεται και στο ‘Συνειδητό Μάτι’, Η Πόλυ Κασδά, με τις δυνατότητες που της δίνει η καλλιτεχνική της ιδιότητα (ή οι καλλιτεχνικές  της  ιδιότητες αν θέλετε) τον επαναλαμβάνει πολύ εντονότερα στον ‘Πυρίσπορο’ και ξαναβλέπουμε τον ίδιο τρόπο σκέψης και στο πλέον πρόσφατό της ‘Όταν με κατάπιε εκείνη η λέξη’. Εκεί, αποκαλεί με τον δικό της, συνοπτικό και απολύτως προσφυή όρο: ‘something essential missing’ αυτό που εδώ με πολλά λόγια και αναμφίβολη δυσκολία προσπαθούμε να περι-γράψουμε.

Αν και τον υπερπροσδιορισμό, τον οποίο διαλέξαμε ως οδηγό μίτο σ’ αυτή τη διαδρομή στο έργο της Πόλυς Κασδά, τον εντοπίζουμε περισσότερο σε ερμηνείες και σε εξηγητικά σχήματα όπως αυτά που συνοπτικά αναφέραμε: στην τέχνη, στην ανθρωπολογία και σε σχήματα από το χώρο του μύθου, μια ανάλογη ‘παραδοξότητα’ στη αιτιώδη δομή του κόσμου πιθανόν να συνιστούν τα φαινόμενα που συνολικά αναφέρονται ως Υπεραισθητή Αντίληψη, Extrasensory Perception (ESP).
Στην νέα σύνθεση, στη βάση της τεχνητής νοημοσύνης από τον Γιάννη Κόντο, του ‘needledconscious eye, συναντάμε εκτενή αναφορά στον Alan Turing, κορυφαία  μορφή των πεδίων της μαθηματικής λογικής, της θεωρίας των αλγορίθμων και των υπολογιστών, συχνά πιο γνωστό για το ρόλο του στο σπάσιμο του κώδικα κρυπτογραφίας των Γερμανών στον Β’ Π.Π. με τη συσκευή ‘Enigma’, αλλά και για την τραγική προσωπική του ιστορία.

Alan Turing
The enigma machine

Ο Alan Turing λοιπόν, που την πνευματική του ρωμαλεότητα δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς, και που ποτέ δεν είχε κάποια ιδιαίτερη ενασχόληση στο πεδίο της παραψυχολογικής έρευνας, έγραψε τις παρακάτω γραμμές όσον αφορά την ύπαρξη της ESP. Τις μεταφέρουμε εδώ, πρόχειρα μεταφρασμένες, από μια συλλογή κειμένων που συνέλεξαν δύο σημαντικοί επιστήμονες, λογικομαθηματικοί και εκλαικευτές, εγνωσμένα σκεπτικιστές απέναντι στο ‘μεταφυσικό’ που όμως δεν λογόκριναν τον κορυφαίο συνάδελφο τους. Το βιβλίο σχεδόν μοιράζεται τον τίτλο του βιβλίου της Πόλυς. Λέγεται ‘The minds I’ [5], σε ένα λογοπαίγνιο από αυτά που οι επιστήμονες αυτών των κλάδων τόσο αγαπούν.

Απόσπασμα από το: ‘Computing Machinery And Intelligence
 ….. Θεωρώ ότι ο αναγνώστης είναι εξοικειωμένος με την έννοια της Εξωαισθητηριακής Αντίληψης, και την σημασία των τεσσάρων κατηγοριών που περιλαμβάνει: Τηλεπάθεια, Διόραση, Πρόγνωση, και Ψυχοκίνηση. Αυτά τα ενοχλητικά φαινόμενα φαίνεται να υπονομεύουν όλες τις καθιερωμένες επιστημονικές απόψεις μας. Πόσο θα θέλαμε να τα απορρίψουμε! Δυστυχώς η στατιστική μαρτυρία είναι συντριπτικά υπέρ, τουλάχιστον της τηλεπάθειας. Είναι πολύ δύσκολο να διευθετήσει κανείς τις ιδέες του ώστε να περιλάβουν αυτά τα νέα δεδομένα. … Η βεβαιότητα ότι τα σώματα κινούνται απλά σύμφωνα με τους γνωστούς νόμους της φυσικής μαζί με μερικούς επιπλέον, που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί αλλά που θα είναι ανάλογοι των γνωστών, θα είναι από τις πρώτες που θα εκλείψουν...

Αφού λοιπόν ο Alan Turing μας το επιτρέπει, θα επωφεληθούμε να πούμε δυο λόγια για το αν και κατά πόσον η ESP είναι κάτι που μπορεί να ενταχθεί στο εξηγητικό μοντέλο μας για τον κόσμο, το επικρατούν ‘Επιστημολογικό Παράδειγμα’ χρησιμοποιώντας τον όρο που εισήγαγε ο T.S.Kuhn ή αν, όπως αντίθετα ο ίδιος ο Turing εκτιμούσε, είναι αναπόφευκτο να οδηγήσει σε αλλαγές στα θεμέλια της κοσμοαντίληψής μας, κάνοντας το υπερπροσδιορισμό όχι μόνον κατηγορία της ψυχολογίας ή των ανθρωπιστικών επιστημών αλλά εξίσου καταστατική έννοια της μελέτης του φυσικού (ή καλύτερα του αδιαίρετου, συνολικού) κόσμου.

Τα πράγματα θα ήσαν απλά αν τα φαινόμενα ESP μπορούσαν να ερμηνευθούν ως επικοινωνία πομπού – δέκτη μεταξύ δύο εγκεφάλων. Μπορεί όμως να είναι έτσι; Αυτό είναι εξαιρετικά αμφίβολο. Σε πείραμα που έχει επανειλημμένα αναφερθεί ότι είχαν κάνει οι Σοβιετικοί [6], το εγκεφαλογράφημα κουνέλας έδινε κορυφές όταν σκότωναν τα κουνελάκια της χιλιάδες μίλια μακριά, ενώ η ίδια ήταν σε υποβρύχιο σε κατάδυση, σε ένα  φυσικό κλωβό Φαρανταίη αδιαπέραστο από κάθε συνήθη τύπο Η/Μ ακτινοβολίας. Σε πείραμα μεταφοράς εικόνων που έκαναν στο Ινστιτούτο Στάνφορντ και δημοσιεύτηκε στο Nature [7] ο διαισθητικός που ζωγράφιζε εικόνες, που τυχαία επιλέγονταν και τις κοιτούσε ‘στέλνοντάς’ του τες ένα μέλος της επιστημονικής ομάδας, ήταν κλεισμένος σε θάλαμο θωρακισμένο έναντι κάθε γνωστής ακτινοβολίας.

Τέλος, στα πειράματα πρόβλεψης καρτών, οι πειραματιστές προβλέπουν κάρτες από ‘τράπουλες’ που έχουν διαταχθεί τυχαία και κανένα μάτι δεν τις έχει δει πριν. Άρα κανένα μοντέλο πομπού – δέκτη δεν μπορεί να εφαρμοστεί εδώ.

Τυπικές κάρτες Zener που χρησιμοποιήθηκαν στα πειράματα που άρχισε ο J. B. Rhine που θεμελίωσε το ερευνητικό πεδίο της Παραψυχολογίας, αρχικά στο πανεπιστήμιο του Duke, και που εξέδωσε την Journal of Parapsychology

Ίσως λοιπόν τα φαινόμενα του πεδίου της ESP να μας ανοίγουν το δρόμο για την κατανόηση μιας άλλης θεμελιώδους όψης του κόσμου, και γι αυτό ακριβώς ο Turing διέβλεπε το πόσο ανατρεπτική ήταν η υπέρ τους ετυμηγορία της στατιστικής. Να είναι δηλαδή κι αυτά έκφραση του ‘unus mundus’, όπου όταν συμβαίνουν δεν έχουμε εκπομπή και λήψη σήματος, αλλά ο κόσμος για μια στιγμή συμπεριφέρεται ως ‘όλον’ όπου κάποιο μέρος του είναι σε επαφή κατά κάποιον τρόπο με κάποιο άλλο, χωρίς σε αυτό το επίπεδο να μεσολαβεί απόσταση.

Ας κλείσουμε αυτή την αναφορά στο έργο της Πόλυς Κασδά εδώ, με τη βεβαιότητα ότι κατορθώνει με ένα ‘προεπιστημονικό’ τρόπο, τον τρόπο των Παράκελσου και  Λεονάρντο, του Μάγου-Γιατρού και του Homo Universalis να συνδέει το απτό με το άπιαστο (το ‘intangible’) και να εμφανίζει μπροστά μας αόρατες δυναμικές γραμμές που δίνουν στον κόσμο μας λίγο περισσότερο νόημα.

[1].- Arthur I. Miller.  Αϊνστάιν – Πικάσο, εκδόσεις Τραυλός, 2002.
[2].- Carl Gustav Jung. Αναμνήσεις Σκέψεις Όνειρα, εκδόσεις Σπαγειρία, 1992.
[3].- Pierre Thuiller. Η εκδίκηση των μαγισσών – Ο ανορθολογισμός και η επιστημονική σκέψη, εκδόσεις Leader Books, 2005. Η αναφορά μας στο κείμενο σχετίζεται με την σημασία για τον σχεδιασμό του ομώνυμου πειράματος από τον Oersted των φιλοσοφικών του αντιλήψεων, μια ποιητική σύλληψη για το ενιαίο του κόσμου, καθώς ήταν βαθιά επηρεασμένος από την ρομαντική φιλοσοφία της εποχής του.
[4].- Rupert Sheldrake. The presence of the past, HarperCollinsPublishers, 1988.
[5].- Douglas R. Hofstadter  Daniel C. Dennett.  The Mind's I: Fantasies And Reflections On Self & Soul, Bantam Books, 1982. Κυκλοφορεί και στα Ελληνικά, με τίτλο ‘Το Εγώ της Νόησης’, εκδόσεις Κάτοπτρο, σε μετάφραση της Μυρτώς Αντονοπούλου.
[6].- Sheila Ostrander, Lynn Schroeder. Psychic Discoveries Behind the Iron Curtain. Prentice Hall Trade, 1984.
[7].- R.Targ & H.Puthoff. Information transmission under conditions of sensory shielding. Nature, 251, 602-607, 1974.